حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 323

1- قواعد الاحکام، 3/103.

2- کشف اللثام، 2/107.

گفتیم، درباره کودکی که مبتلا به جنون است، صادق خواهد بود.

اما آنچه مسأله حضانتِ دیوانگان را از بحث کودکان جدا می سازد، پس از رسیدن به سن بلوغ است، زیرا همچنان که پیش از این توضیح داده و بعد نیز خواهیم گفت، کودک با رسیدن به بلوغ جنسی و رشد عقلی از حضانت پدر، مادر یا هر فرد دیگری که جانشین آنهاست، خارج شده، می تواند به شکل مستقل به زندگی خود ادامه دهد، ولی فردی که از سلامت عقلی برخوردار نیست، حتی پس از بلوغ نیز قادر به زندگی مستقل نخواهد بود؛ بنابر این، می باید در جستجوی کسی باشیم که عهده دار نگهداری از او باشد.

اگر پذیرفتیم که پدر یا پدر بزرگ پدری (جد) ولیِّ فرزند خود است، صرف نظر از مباحث حضانت و اینکه کودک در خلال هفت سال اول زندگی اش با کدامیک از پدر یا مادر خود زندگی می کند، می توان چنین حکم کرد که زمام امر فرد دیوانه، چه اینکه دختر باشد یا پسر، به دست پدر اوست حتی اگر به بلوغ جنسی هم برسد(1).

به هر حال، صرف نظر از استناد به تنقیح مناط یا قیاس اولویت، باید دید در مسأله حضانت دیوانگان دلیل خاصی وجود دارد یا نه؟

از آنجا که بررسی این دلایل، خارج از موضوع این کتاب است، آن را به جای خود موکول می کنیم.

حضانت سفیهان

اشاره

واژه «سفیه» در قرآن کریم گرچه چند بار به کار رفته است، ولی تنها در یک مورد به مسأله ای حقوقی - فقهی اشاره دارد که محور اصلی آن عدم واگذاری اموال و دارایی به این افراد است، «وَلاتُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أمْوَالَکُمُ الَّتِی جَعَلَ اللّهُ لَکُمْ قِیَامَا وَارْزُقُوهُمْ فِیهَا وَاکْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلاً مَعْرُوفَا»(2)، اموال خود را که خداوند آنها را مایه قوام زندگی شما قرار داده، به سبک مغزان نسپارید، به ایشان از آن روزی داده، لباس بپوشانید و به شایستگی با ایشان سخن بگویید.