حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 326

1- تهذیب الاحکام، 9/182، شماره731.

و

حمایت های مادی و معنوی از ایشان است حتی اگر به بلوغ جنسی نیز رسیده باشند یا اینکه به محض رسیدن به بلوغ جنسی، آنها را رها کرده، اجازه می دهند به تنهایی و بدون

نظارت سایر افراد زندگی کنند؟

بررسی چگونگی رفتار خانواده هایی که خِردورزی محور اصلی تصمیمات آنهاست به خوبی نشان می دهد که نمی توان نوجوانان تازه به بلوغ رسیده ای را که از بهره عقلی

کمی برخوردار هستند به حال خود رها و اداره زندگی شان را به خود آنها واگذار کرد، بلکه می باید همچنان از آنها مراقبت و محافظت کرد، مراقبتی که برای اثبات مشروعیت بلکه ضرورت آن نیازی به رسیدن دلیلی خاص از سوی قانونگذار نبوده، نفس التزام عملی عقلا برای این منظور کافی است.

افزون بر این، در روایاتی که بحث یتیم و اعتبار رشد مطرح است، امام علیه السلام در مقام پاسخگویی به قانونی عام چون «جاز له کل شیء»، «جاز أمره» اشاره می کنند که می توان در غیر امور مالی نیز به آن استناد کرد؛ چرا که واژه «جواز» به معنای نفوذ است، یعنی

تصمیم او در هر موردی نافذ و مؤثر است که اطلاق آن شامل تصمیمگیری درباره چگونگی زندگی خود نیز هست.

روایت عبد اللّه بن سنان: «إذا بلغ أشده ثلاث عشره سنه و دخل فی الأربع عشره، وجب علیه ما وجب علی المحتلمین، یحتلم أو لم یحتمل، کتبت علیه السیّئات و کتبت له الحسنات و جاز له کلّ شیء إلاّ أن یکون ضعیفا أو سفیها»(1)؛ هنگامی که به رشد و سن سیزده سالگی رسیده و وارد چهارده سالگی می شود، واجب می شود بر او هرچه که واجب است بر افراد بالغ، چه به بلوغ جنسی برسد چه نرسد. کارهای زشت و خوب او نوشته می شود، و هر کاری برای او جایز خواهد بود، مگر اینکه ضعیف یا سبک مغز باشد.

روایت ابن سنان: «سأله أبی و أنا حاضر، عن الیتیم متی یجوز أمره؟ قال: حتّی یبلغ أشده، قال: و ما أشدّه؟ قال: الاحتلام؛ قال: قلت: قد یکون الغلام ابن ثمان عشره سنه أو أقل أو أکثر و لایحتلم؟ قال: إذا بلغ و کتب علیه الشی ء، جاز أمره ألاّ أن یکون سفیها أو ضعیفا»(2)؛ در حالی که من حاضر بودم از پدرم درباره