حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 328

1- الخصال، 495، شماره4: «إذا بلغ الغلام أشدّه ثلاث عشره سنه و دخل فی الأربع عشره، وجب علیه ما وجب علی المحتلمین، إحتلم أم لم یحتلم و کتبت علیه السیّئات و کتبت له الحسنات و جاز له کلّ شیء من ماله إلاّ أن یکون ضعیفا أو سفیها».

2- اللمعه الدمشقیه، ص176.

3- شرایع الاسلام، 2/568؛ المهذب البارع ، 3/426.

4- قواعد الاحکام، 3/101-102؛ کشف اللثام، 2/106؛ جواهر الکلام، 31/284.

- عقلانی برطرف می شود(1).

بنابر این، اگر روایاتی داشته باشیم که به اطلاق خود، اثبات کننده ولایت بر کودک حتی پس از بلوغ باشند، نمی توان به این اطلاق عمل کرد(2).

مؤید این مطلب، دو روایتی است که عامه نقل کرده اند:

1- روایت ابو هریره: «إن النبی صلی الله علیه و آله خیّر غلاما بین أبیه و أمه حین اختصما إلیه فیه(3) و قال: یا غلام، هذه اُمک و هذا أبوک»(4)، پیامبر گرامی اسلام، آزاد گذاشت پسر بچه ای را میان پدر و مادرش، زمانی که نزد ایشان درباره او به نزاع برخاسته بودند و فرمود: ای پسر، این مادر توست و آن هم پدر تو.

2- روایت عماره الجرمی: «خیّرنی علی بن أبی طالب بین اُمّی و عمّی، ثمّ قال لأخ لی، أصغر منّی: و هذا أیضا لو بلغ مبلغ هذا لخیّرته»(5)، آزاد گذاشت علی بن ابی طالب من را میان مادر و عمویم، سپس به بردار کوچک تر من فرمود: این هم اگر به سن او برسد، او را آزاد خواهم گذاشت(6).

در پایان این بحث، توجه خوانندگان محترم را به چند نکته جلب می کنم:

نکته نخست: بلوغ جنسی تنها برای بیرون آمدن از حضانت پدر، مادر یا جانشینان

آنها کافی نبوده، می باید افزون بر این به رشد نیز برسد(7)؛ پس بلوغ شرط لازم است و نه کافی و به همین خاطر است که گروهی از فقها با توجه به این نکته، تأکید می کنند که انسان بالغِ رشید، صرف نظر از جنسیتش، آزاد است که با هر کسی که خواست زندگی کند(8) و هیچ یک از پدر و مادر نیز در او حقی ندارند(9).