حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 329

1- کشف اللثام، 2/106؛ جواهر الکلام، 31/284.

2- کشف اللثام، 2/106.

3- مسند احمد، 2/246؛ سنن ابی داود، 2/283؛ مسالک الأفهام، 8/436.

4- سنن ابن ماجه، 2/787، شماره2351؛ همچنین ر.ک: سنن ترمذی، 2/405، شماره1368؛ السنن الکبری، 8/3؛ مسند ابی یعلی، 10/512، شماره6131.

5- الخلاف، 5/138؛ السنن الکبری، 8/4؛ کنز العمال، 5/580، شماره14032؛ تعجیل المنفعه، ص295 و461.

6- لازم به یادآوری است که شافعی در ادامه از عماره نقل می کند که وی در آن هنگام بین هفت تا هشت سال سن داشته است؛ ر.ک: مسند شافعی، ص288.

7- علامه حلّی این مطلب را مشروط به «لا بارضاع الغیر» می کند؛ برای اطلاع بیشتر ر.ک: ارشاد الاذهان، 2/40.

8- جواهر الکلام، 31/301.

9- تحریر الاحکام، 2/43.

لازم به یادآوری است حکم به داشتن حق انتخاب میان یکی از پدر و مادر پس از رسیدن به بلوغ و رشد(1)، در برخی از متون عامه مشروط به رسیدن به سن تمیز شده است(2)، همچنان که گروهی از آنها، این تخییر را تنها به پسر اختصاص داده اند(3).

بنابر این، همچنان که فقهای بزرگ شیعه بر آن تأکید کرده اند، کودک پس از رسیدن به بلوغ جنسی و عقلی می تواند نسبت به انتخاب زندگی با یکی از پدر یا مادر خود یا جدای از آنها تصمیم بگیرد.

نکته دوم: گرچه جدایی کودک از پدر و مادر خود پس از رسیدن به بلوغ امری است مسلّم، ولی در برخی از متون فقهی به فتوایی برمی خوریم که هیچ مستندی برای آن وجود ندارد.

شیخ طوسی و تنی چند از فقها بر این باورند که برای دختری که به بلوغ جنسی و رشد عقلی رسیده است کراهت دارد تا زمانی که ازدواج نکرده از مادر خود جدا شود(4).

این مطلب را مرحوم شهید ثانی با کمی توسعه در موضوع، چنین بیان می کند: برای بالغِ رشید، به خصوص دختر، مستحب است که تا ازدواج نکرده از مادرش جدا نشود(5).

این فتوا در برابر نظر برخی از فقهای عامه مطرح شده مبنی بر اینکه دختر تا زمان ازدواج جایز نیست از مادر خود جدا شود(6)، ولی برای چنین فتوایی دلیلی وجود ندارد و آنچه محقق طوسی در رد حرمت ذکر می کند(7)، اثبات کراهت این کار را نمی کند.

همچنین، توجیهاتی از این قبیل: «اگر کودک پسر باشد، جدا زندگی کردن از پدر و مادر برای او کراهت ندارد؛ اما اگر کودک، دختری باشد که ازدواج نکرده، کراهت دارد