حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 33

1- الحدائق الناضره، 25/79.

2- المهذب البارع ، 3/424.

3- نهایه المرام، 1/462.

4- قواعد الاحکام، 3/101؛ تذکره الفقهاء، 2/627؛ شرح اللمعه، 5/456؛ کشف اللثام، 2/105؛ ریاض المسائل، 2/160؛ جواهر الکلام، 13/277.

5- المقنعه، ص530؛ النهایه، ص503؛ المهذب، 2/263؛ السرائر، 2/648؛ شرائع الاسلام، 2/566؛ المختصر النافع، ص194؛ کشف الرموز، 2/200؛ قواعد الاحکام، 3/101؛ تحریر الاحکام، 2/43.

6- الکافی، 6/41، شماره8؛ تهذیب الاحکام، 8/107، شماره363.

7- تهذیب الاحکام، 8/105، شماره355.

بخواهند با رضایت هم، کودک را پیش از این مدت از شیر بگیرند، کار خوبی است.

گرچه پدر وظیفه ای در پرداخت دستمزد به مادر برای شیر دادن به کودک پس از دو سال ندارد؛ اما اگر به دلیلی خاص چون بیماری، کودک نیازمند به تغذیه از شیر مادر پس

از دو سال داشته باشد، پدر موظف است دستمزد مادر را تأمین کند، چرا که این به منزله

هزینه های ضروری کودک است که پدر عهده دار تأمین آن است(1).

عدم ایجاد مَحرمیت: شیر خوردن پس از گذشت دو سال باعث ایجاد رابطه محرمیت نمی شود.

چند روایت در برگیرنده این مطلب است که شیر دادن کودک (رضاع) پس از آنکه از شیر گرفته شد (فطام)، اثر شرعی محرم شدن را به دنبال ندارد.

روایت حلبی5*: «لا رضاع بعد فطام»(2)، رضاع بعد از گرفتن کودک از شیر حاصل نمی شود.

به عبارت دیگر، اگر شیر خوردن کودک قبل از دو سال باشد، اثر محرم شدن را به دنبال دارد:

روایت فضل بن عبد الملک6*: «الرضاع قبل الحولین قبل أن یفطم»(3)، رضاع قبل از دو سال و قبل از این است که کودک از شیر گرفته شود؛

روایت دعائم الاسلام7*: «ما کان فی الحولین فهو رضاع و لا رضاع بعد الفطام، قال اللّه عزّوجلّ «وَالْوالِداتُ یُرْضِعْنَ أوْلاَدَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرادَ أن یُتِمَّ الرَّضَاعَهَ»»(4)، رضاع وقتی حاصل می شود که در بین دو سال باشد و بعد از گرفتن از شیر، رضاع به وجود نمی آید، خداوند

عزوجل فرمود: مادران شیر می دهند فرزندان خود را دو سال کامل، برای کسی که بخواهد شیردهی را تمام کند.

امام صادق علیه السلام ارتباط میان «فطام» و دو سال را چنین توضیح داده اند: