حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 342

1- منتهی المطلب، 2/930؛ المهذب البارع ، 2/457؛ الحدائق الناضره، 19/418.

2- المهذب البارع ، 2/457؛ الحدائق الناضره، 19/418.

3- جواهر الکلام، 24/220.

4- ریاض المسائل، 1/564.

5- محقق خراسانی، حاشیه مکاسب، ص67؛ آشتیانی، کتاب القضاء، ص299.

6- ریاض المسائل، 1/565.

اگر بپذیریم که جدایی میان کودک و مادرش، جایز نیست، دو پرسش قابل طرح است: 1- آیا این حکم تنها به مادر و فرزند اختصاص داشته یا نسبت به افراد دیگری نیز

جاری است؟ 2- در چه شرایطی جدا سازی کودک از مادر یا سایر افرادی که جانشین او هستند، جایز است؟

جدایی کودک از سایر بستگان

در پاسخ به این سؤال که آیا حکم کراهت یا حرمت - بنا بر اختلاف برداشت از روایات - تنها شامل جدایی کودک از مادر می شود یا جدایی کودک از دیگر بستگانش را هم در بر می گیرد، دو نظریه در متون فقهی وجود دارد:

نظریه اول، سرایت: گروهی از فقها بر این باورند که جدایی کودک از سایر افرادی که چون مادر، به آنها اُنس و الفت دارد، نظیر پدر، برادر، خواهر، پدر بزرگ، مادر بزرگ،

عمه و خاله جایز نیست(1)؛ همچنان که برخی نیز مدعی اند جدایی میان کودک و بستگانی جایز نیست که در تربیت وی نقش دارند(2).

بررسی دلایل: برای اثبات این نظر به چند مطلب استناد شده است:

1- روایات(3): در جوامع حدیثی دو روایت وجود دارد که افزون بر مادر، جدایی کودک از سایر بستگانش را جایز نمی داند.

روایت ابن سنان79*: «فی الرجل یشتری الغلام أو الجاریه و له أخ أو أخت أو أب أو اُم بمصر من الأمصار؟ قال: لایخرجه إلی مصر آخر إن کان صغیرا و لایشتره، فإن کانت له اُم فطابت نفسها و نفسه فاشتره إن شئت»(4)، درباره مردی پرسیدم که غلام یا کنیزی را می خرد که برادر، خواهر، پدر یا مادر در

شهری دیگر دارد، فرمود: او را اگر خردسال است نه به شهر دیگری ببرد و نه بخرد، اگر مادری دارد که هم مادر و هم خود او راضی به این کار باشند، می توانی او را بخری.