حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 349

1- برای اطلاع بیشتر، ر.ک: نهایه المرام، 2/262.

2- من لا یحضره الفقیه، 3/275، شماره1305.

3- وسائل الشیعه، 15/192، شماره7.

4- المهذب البارع ، 2/457.

5- تهذیب الاحکام، 8/106، شماره358.

6- الکافی، 6/40، شماره3.

7- بقره2 / 233.

یرضع أکثر من سنتین؟ فقال: عامین»(1)، از ایشان پرسیدم آیا کودک بیش از دو سال شیر داده می شود؟ فرمود: دو سال، بیست و چهار ماه یا دو سال کامل باشد؛ می باید چنین نتیجه گیری کنیم که منظور از بی نیازی از شیر مادر، گذشت دست کم، بیست و یک ماه از شیر خوردن کودک است.

اگر چنین توضیحی را بپذیریم، دیگر نمی توان پیش از بیست و یک ماه شیر خوردن، مسأله بی نیازی از مادر را مطرح کرد و به خودی خود، این بحث که بی نیازی از شیر مادر

نسبت به شیر آغوز (لَبا) جاری نیست، زیرا زندگی کودک به آن بستگی دارد، پس نمی توان کودک را قبل از خوردن شیر آغوز از مادرش جدا کرد(2)؛ غیر قابل طرح است، چرا که اگر بر مادر واجب باشد بیست و یک ماه پس از تولد به کودک خود شیر دهد، می بایست شیر آغوز را نیز به او بخوراند و دیگر جایی برای رد و اثبات وجوب دادن شیر

آغوز به کودک و توجیهات مطرح شده در باره هریک از آنها باقی نمی ماند(3).

3- مدت حضانت: در میان فقها هستند کسانی که زمان بی نیازی کودک از مادرش را به زمان حضانت مادر از او وابسته کرده اند(4)؛ زیرا در روایاتی که دلالت بر جایز نبودن جدایی میان کودک و مادر دارند، هیچ گونه زمانی تعیین نشده است، پس می بایست اطلاق آنها را بر مدتی حمل کنیم که این جدایی به واسطه بر عهده گرفتن حضانت از سوی مادر، حرام است، چرا که زندگی با کودک حقی است که خداوند در مدت زمانی خاص برای مادر در نظر گرفته است(5).

بنابر این، اگر مطابق نظرِ مشهور میان فقها، زمان حضانت مادر بر کودک را دو سال برای پسر و هفت سال برای دختر بدانیم، در محل بحث نیز می گوییم نمی توان کودک را تا دو سال از مادرش جدا کرد، اگر پسر باشد و تا هفت سال، اگر دختر باشد.