حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 357

1- مبادی فقه و اصول، ص338.

2- این سه واژه به یک معنا به کار می روند ولی شاید این اسامی به لحاظ حالات مختلف چنین کودکانی به آنها اطلاق می شود، زیرا نخست در اماکن عمومی رها می شوند منبوذ، سپس شخصی آنها را می یابد (لقیط - ملتقط)؛ برای اطلاع بیشتر، ر.ک: المبسوط، 3/336؛ الدروس، 3/73.

البته نباید از نظر دور داشت که بسیاری از احکامی که برای کودکان سر راهی مورد بررسی قرار می گیرد، در حق کودکان بی سرپرست، یعنی کودکانی که به دلایل طبیعی و اجتماعی سرپرست خود را از دست داده اند نیز صادق است؛ از این رو در لابه لای مطالب این بخش - به مناسبت موضوع - از هر دوی آنها سخن به میان خواهیم آورد.

تعریف واژه ها

اشاره

مرحوم دهخدا برای دو واژه «لقطه» و «لقیط»، بیشتر بر اساس آنچه در متون فقهی آمده است، تعریف هایی را به این شکل نقل می کند: از زمین برگرفته، نوزاد بر زمین افکنده و جز آن، بچه ای که در راه افتاده و آن را از زمین برداشته باشند، به کوی افکنده،

کوی یافت، کودکی مجهول النسب که او را از بینوایی یا ترس از هتک ناموس بر زمین افکنده باشند، حرام زاده، انسان گمشده ای که متکفلی ندارد و خود نیز نمی تواند به طور

مستقل زندگی کند(1).

اگر بخواهیم با نظر فقها در تعریف «لقیط» آشنا شویم، می توان آنچه را که در این باره نوشته اند در چند عبارت خلاصه کرد: 1- کلّ صبی ضائع لا کافل له(2) 2- کلّ صبی ضایع لا کافل له وقت اللقطه(3) 3- کلّ صبی أو صبیه أو مجنون ضائع لا کافل له(4) 4- کلّ انسان ضائع لا کافل له و لایستقل بنفسه(5) 5- کلّ انسان ضایع لا کافل له حاله الإلتقاط و لایستقل بنفسه(6).

با دقت در این عبارت ها، مشخص می شود که افزودن یا از میان برداشتن برخی از قیود در تعریف «لقیط» به خاطر روشن شدن مفهوم فقهی آن و برخی به واسطه اختلافی است که میان فقها در حدود آن وجود دارد.