حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 358

1- لغت نامه دهخدا، ماده «لقط».

2- شرائع الاسلام، 4/799؛ کشف الرموز، 2/406؛ تذکره الفقهاء، 2/270؛ تحریر الاحکام، 2/123؛ ایضاح الفوائد، 2/135؛ جامع المدارک، 5/249.

3- الدر المنضود، ص145.

4- الدروس، 3/73.

5- اللمعه الدمشقیه، ص206؛ کفایه الاحکام، ص234.

6- شرح اللمعه، 7/66؛ ریاض المسائل، 2/323.

به عنوان مثال، واژه «صبی» به معنای «پسر بچه» است، ولی معلوم است که این حکم شامل «دختر بچه» نیز می شود، علاوه بر اینکه «دیوانگان» را نیز در بر می گیرد، به همین

خاطر برای نشان دادن عدم اختصاص این بحث به «پسر بچه»، دو واژه «صبیه» و «مجنون» را به تعریف افزوده اند و چون این چنین عمومیتی منظور فقها است، برخی به جای واژه «صبی»، کلمه «انسان» را جایگزین آن کرده اند.

در مقابل، برای فقها این پرسش مطرح بوده است که آیا کودک باید سرپرست مشخصی نداشته باشد تا عنوان «لقیط» بر او صادق باشد؟ یا اگر سرپرست معلومی داشته باشد که کودک خود را رها کرده است نیز مشمول این عنوان می شود؟ تفاوت در نگرش فقها به این مسأله، باعث افزودن عبارت «حاله الالتقاط» یا «وقت اللقطه» به تعریف «لقیط» شده است.

همچنین، آیا عنوان «لقیط» تنها بر شیر خواران و کودکان خُردسال اطلاق می شود یا دربرگیرنده نوجوانانی که به تنهایی قادر به اداره زندگی خود هستند نیز می شود؟ اختلاف فقها در این مسأله، باعث افزودن واژه «لایستقل بنفسه» در برخی از این تعریف ها شده است(1).

به هر حال، در تعریف «لقیط» واژه هایی به کار رفته است که برای روشن شدن مبانی فقهی آن، به شرح و توضیح آنها می پردازیم:

«صبی»

قرار گرفتن این کلمه در تعریف «لقیط»، بررسی چند نکته را به دنبال خواهد داشت:

جنسیت: این واژه در مقابل «صبیه» و به معنای پسر بچه است، ولی واضح است که جنسیت کودک در حکم مسأله تفاوتی ایجاد نمی کند؛ بنابر این، بدون شک این واژه در معنایی اعم از معنای لغوی خود به کار رفته، به گونه ای که شامل پسر و دختر، هر دو می شود.