حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 359

1- مرحوم طباطبائی این عنوان را چنین معنا می کند: «لایستقل بنفسه: بالسّعی علی ما یصلحه و یدفع عن نفسه المهلکات الممکن دفعها عاده»؛ ریاض المسائل، 2/323.

به عبارت دیگر، این واژه به معنای «کودک» است و کاربرد صیغه مذکر از باب غلبه می باشد؛ بنابر این، دختر بچه نیز به فحوای خطاب داخل در عنوان «صبی» است(1).

شمول شیرخواران: واژه «صبی» در زبان تازی از نظر معنایی با «رضیع» اندکی تفاوت دارد، چرا که «صبی» در مورد کودکانی به کار می رود که از شیر مادر گرفته شده، غذا می خورند، ولی «رضیع» به نوزادان و کودکان شیرخوار اطلاق می شود(2)؛ اما روشن است

که کلمه «صبی» در تعریف «لقیط»، در معنایی اعم از شیرخوار و غیر شیرخوار به کار رفته است.

تنوع کودکان نابالغ: بدون شک کلمه «صبی» که ما در فارسی آن را برابر «کودک» به

کار می بریم، شامل افراد بالغ نمی شود(3)، ولی آیا این واژه دربرگیرنده همه افراد غیر بالغ در هر رده سنی است یا تنها گروهی از آنها را در بر می گیرد؟

در میان فقها دو نظریه وجود دارد:

نظریه اول، شمول: برخی بر این باورند که واژه «صبی» در تعریف «لقیط» در چنان

معنای عامی به کار رفته است که تمامی رده های سنی: شیرخوار، نوپا، نونهال و نوجوان و به عبارت دیگر هر فرد نابالغ را دربر می گیرد.

نظریه دوم، عدم شمول: در برابر هستند فقیهانی که معتقدند واژه «صبی» تنها شامل

آن دسته از افراد نابالغی می شود که عنوان «کودک» بر آنها صادق است؛ بنابر این، نوجوانانی را که نزدیک به سن بلوغ هستند (مراهق)، همچنین نونهالانی را که قدرت تشخیص را پیدا کرده اند (ممیّز) شامل نمی شود.

طرفداران نظریه اول بر این باورند که عنوان «صبی» شامل کودکی که قدرت تشخیص پیدا کرده است (ممیّز) نیز می شود و همه احکامی که برای کودک غیر ممیّز در بحث