حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 374

1- شرح اللمعه، 7/77؛ مجمع الفائده، 10/409؛ کفایه الاحکام، ص234؛ ریاض المسائل، 2/324.

2- اللمعه الدمشقیه، ص206؛ شرح اللمعه، 7/77.

3- الدروس، 3/76؛ شرح اللمعه، 7/75.

4- تذکره الفقهاء، 2/271؛ ایضاح الفوائد، 2/139.

5- قوانین و مقررات مربوط به خانواده، ص204.

کسب اجازه

هرچند برای نگهداری یک کودک شرایط خاصی لازم است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت، ولی برای برداشتن کودک از کنار خیابان یا هر مکان عمومی دیگر، نیاز به کسب اجازه از هیچ کس نیست(1)، گرچه در صورت مشخص شدن نبود صلاحیت مالی، اخلاقی و اجتماعی در یابنده، کودک از او بازستانده خواهد شد؛ زیرا کسب اجازه از قاضی یا حاکم اسلامی می تواند با هدر رفتن زمان، زمینه آسیب دیدگی کودک را فراهم کند.

گرفتن شاهد

اگر کسی در یکی از اماکن عمومی با نوزاد یا کودکی مواجه شد که به حال خود رها شده است، آیا برای برداشتن و جمع آوری او از سطح معابر، نیازمند به وجود شاهدی است که بر کار او گواه باشد؟

در متون فقهی دست کم چهار نظریه در این خصوص وجود دارد:

نظریه اول، وجوب گرفتن شاهد: علاّمه حلّی از برخی فقهای شافعی نقل می کند که

گرچه گرفتن شاهد در مورد برداشتن مال (لقطه) امری مستحب است، ولی در مورد برداشتن کودک سر راهی (لقیط)، واجب خواهد بود، همچنان که در مورد ازدواج نیز چنین است؛ زیرا چنین کودکانی می بایست هم از نظر جان و هم از نظر نَسَب محفوظ بمانند و این با شاهد گرفتن تحقق می یابد(2).

نقد: از آنجا که این استدلال به گونه دیگری در سایر نظرات نیز مطرح شده است، پاسخ آن را به ادامه این بحث موکول می کنیم.

حال اگر فرض کنیم گرفتن شاهد برای برداشتن چنین کودکانی واجب باشد، دو نکته

قابل بررسی است:

محدوده شهادت: اگر قرار باشد شاهدی بر کار یابنده کودک گواهی دهد، می باید به