حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 392

1- مجمع الفائده، 1/401.

2- تذکره الفقهاء، 2/270.

3- المبسوط، 3/338.

4- تذکره الفقهاء، 2/270؛ الدروس، 3/75.

5- لازم به یادآوری است، در مباحث آینده به این مطلب اشاره خواهیم کرد که منظور از مسلمان یا غیر مسلمان بودن کودک در کاربردهای فقهی چیست.

نگهداری کند، سه نظریه مطرح است:

نظریه اول، شرط بودن اسلام: بر این اساس، چه کودکْ مسلمان باشد چه غیر مسلمان، می باید یابنده او که می خواهد اداره زندگی اش را بر عهده بگیرد، مسلمان باشد. بر این اساس، شخص غیر مسلمان به هیچ وجه نمی تواند سرپرستی کودک سر راهی را بر عهده بگیرد حتی اگر خودِ کودکْ غیر مسلمان باشد.

بررسی دلایل: دلایلی که برای اثبات این مطلب به آنها استناد شده، از این قرار است:

1- امر به معروف و نهی از منکر: امر به معروف و نهی از منکر از جمله واجبات، بلکه ضروریات دین مبین اسلام است؛ از این رو، سپردن کودکِ غیر مسلمان به فردی مسلمان، موجب ترغیب او به اسلام و بازداشت او از پیمودن راه غیر مسلمانی (کفر) است. چنین عملی از آنجا که مصداق امر به معروف و نهی از منکر است، عملی است واجب و ترک آن غیر جایز(1).

2- وجوب هدایت غیر مسلمان: واگذاری نگهداری کودک به شخص غیر مسلمان، زمینه گمراهی او را فراهم می سازد و از سویی هدایت غیر مسلمان و شخص گمراه نیز امری است واجب؛ بنابر این، می باید حضانت کودک غیر مسلمان را به فردی مسلمان سپرد تا باعث هدایت او و جلوگیری از گمراهی اش باشد(2).

3- وجوب همیاری بر خوبی ها: به مقتضای فرمان الهی «تَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی

وَلاتَعَاوَنُوا عَلَی الإثْمِ وَالْعُدْوَانِ»(3)، یکدیگر را بر نیکی و پرهیزگاری یاری کنید و نه بر گناه و دشمنی؛ می باید یکدیگر را بر خوبی یاری کرد، همچنان که نبایست بر بدی این یاری باشد.

بر این اساس، سپردن کودکِ غیر مسلمان به فرد مسلمان، چون موجب ترغیب وی به اسلام می شود، یاری بر خیر و خوبی است؛ آن گونه که سپردن چنین کودکی به فرد غیر مسلمان می تواند نوعی همیاری بر گناه باشد، چرا که باعث تقویت پایه های کفر در او