حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 406

1- الدروس، 3/76.

2- المبسوط، 3/345؛ تذکره الفقهاء، 2/271؛ جامع المقاصد، 6/111.

3- عوالی اللئالی، 3/480، شماره4.

4- ایضاح الفوائد، 2/139.

ظاهری)، نمی تواند کودک را به سفر ببرد(1)، زیرا احتمال سوء استفاده از او وجود دارد(2).

نقد: پیش از این در مورد اعتبار عدالت سخن گفتیم و توضیح دادیم که اگر منظور از عدالت، داشتن ملکه ترک گناه باشد، هیچ دلیلی بر اعتبار آن نداریم و تفاوت میان عادل

ظاهری و باطنی مبتنی بر پذیرش چنین معنایی برای عدالت است.

ملاحظه نوع مکان: در برخی از متون فقهی، مسأله جابجایی کودک با توجه به نوع مکانی که قرار است کودک به آنجا منتقل شود، مورد بررسی قرار گرفته است.

پیش از بیان این تقسیمات، این نکته قابل توجّه است که عمده ی این مطالب توسط محقق طوسی و علامه حلّی مطرح شده و فتاوی اهل سنت در شکل گیری آن ها، نقش بسزایی داشته است.

1- انتقال از شهر به صحرا: اگر فردی شهر نشین، کودکی را در شهری بیابد، مجاز نیست او را با خود به مناطق بیابانی و صحرایی (بادیه) ببرد. بنابر این، اگر مصمم به انجام این کار باشد، کودک از او گرفته می شود(3)، زیرا:

آب و هوای نامتعادل و خشنِ مناطقِ بیابانی به طور طبیعی بر نحوه زندگی انسان ها اثر گذاشته، شرایط دشواری را به وجود می آورد(4)؛

توسعه نیافتگی مناطق بیابانی و عدم وجود ارتباطات پایدار، مانع جدّی بر سر راه پیشرفت و شکوفایی دانش و صنعت است؛ از این رو، بُردن کودک به چنین مکان هایی نمی تواند امر بایسته ای باشد(5)؛

احتمال پیدا شدن خویشان و بستگان کودک در جایی که در آنجا یافت شده به مراتب بیشتر از سایر جاها است. بنابر این، جابجایی کودک می تواند عاملی در کُندی بیشتر این

کار باشد(6)؛