حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 414

1- شرائع الاسلام، 4/800؛ الجامع للشرایع، ص356؛ ارشاد الاذهان، 1/441.

2- الجامع للشرایع، ص357.

3- ارشاد الاذهان، 1/441؛ ایضاح الفوائد، 2/139؛ الدروس، 3/74؛ شرح اللمعه، 7/77-78؛ مسالک الأفهام، 12/473.

4- شرائع الاسلام، 4/801.

5- تذکره الفقهاء، 2/272.

6- مغنی، 6/409؛ الشرح الکبیر، 6/407.

مالی معین، به این کودک تعلق دارد، آیا می توان به این نوشته اعتماد کرد و بر اساس آن حکم به مالکیت کودک نسبت به آن کرد؟

نظریه اول، اماره بر ملکیت است: برخی از فقها وجود آن نوشته را اماره ای بر مالکیت کودک(1)، بلکه اماره ای قوی بر اثبات آن می دانند(2).

نظریه دوم، می تواند اماره بر ملکیت باشد: در مقابل، گروهی نیز عمل به دست نوشته را هنگامی ممکن می دانند که خود آن نوشته قابل اعتماد بوده، قرینه ای قوی بر صحت آن وجود داشته باشد(3).

نظریه سوم، اماره بر ملکیت نیست: البته نباید از نظر دور داشت که از نظر برخی از

فقها، نمی توان با یک نوشته، همچون استیلاء و تصرف (ید) برخورد کرده، آن را نشانه مالکیت کودک نسبت به مفاد آن دانست(4).

دیدگاه ما: به نظر ما، اموالی که مورد استفاده کودک یا همراه اوست، بدون شک، ملک او به حساب می آید، مثل پوشاکی که بر تن دارد؛ لباس هایی که به نوعی به او مربوط می شود (روانداز، زیر اندار، پتو، تشک و مانند آن)؛ زیور آلاتی که همراه اوست؛

لوازمی که به همراه دارد (گهواره، کالسکه و مانند آن(5)) و به طور کلی آنچه عرفا به کودک نسبت داده می شود(6).

اما آنچه در اطراف کودک قرار دارد به او تعلق ندارد مگر اینکه دلیل معتبر و قابل اعتمادی بر مالکیت کودک نسبت به آن وجود داشته باشد یا این آن اشیا در جایی باشد که اختصاص به کودک دارد، مثلاً کودک را در خیمه ای که متعلق به اوست یا او را سوار بر

اسب، شتر یا الاغی گذاشته به حال خود رها کرده اند، طبیعی است که خود خیمه و اشیای در آن و همچنین چهار پایی که سوار بر آن است، به او تعلق خواهد داشت(7).