حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 425

1- تذکره الفقهاء، 2/272.

2- الدروس، 3/77.

3- جامع المقاصد، 6/115.

4- الدروس، 3/77.

5- الدروس، 3/77.

6- المبسوط، 3/339.

7- تذکره الفقهاء، 2/273؛ مسالک الأفهام، 12/467؛ شرح اللمعه، 7/75؛ جامع المقاصد، 6/117.

3- بر مردم واجب است هزینه های زندگی کودک را از زکات و مانند آن بپردازند(1).

نظریه دوم، تأمین از منابع غیر دولتی: در توضیح نظریه نخست دیدیم که تأمین هزینه زندگی کودکان بی سرپرست ابتدا متوجه دولت اسلامی بود، ولی در مقابل، این احتمال نیز وجود دارد که اساسا دولت هیچ وظیفه ای در پرداخت هزینه های زندگی چنین کودکانی نداشته، می باید به نوع دیگری این هزینه ها تأمین شود(2).

پیروان این نظریه سه راه برای این منظور پیشنهاد می کنند:

راه اول، به صورت اعطای وام: گروهی بر این باورند که امام علیه السلام از خزانه دولت یا از مردم هزینه های کودک را به صورت وام تأمین می کند(3) و او نیز در اولین فرصت ممکن به بازگرداندن آن اقدام خواهد کرد.

راه دوم، از بودجه در اختیار امام علیهم السلام: از جمله منابع غیر دولتی که می تواند عهده دار پرداخت هزینه های زندگی چنین کودکانی باشد، بودجه شخصی امام علیه السلام است.

مرحوم شیخ طوسی گرچه به ظاهر چون فقهای سنی، پرداخت هزینه های زندگی کودکان سرراهی (بی سرپرست) را به بیت المال و خزانه عمومی کشور واگذار می کند، ولی خود در یک جا توضیح می دهد که منظور از بیت المال نه خزانه عمومی کشور، بلکه بیت المال امام علیه السلام و از محل دارایی های شخصی ایشان است؛ زیرا همان گونه که می دانیم بر اساس روایات موجود در جوامع روایی شیعه و سنی، ارث کسانی که هیچ وارثی ندارند به شخص امام می رسد(4)، از این رو، وی نیز موظف است هزینه های زندگی این کودک را بپردازد(5).