حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 444

1- الجامع للشرایع، ص358؛ تذکره الفقهاء، 2/276؛ الدروس، 3/80.

2- شرائع الاسلام، 4/801.

3- ر.ک: تذکره الفقهاء، 2/277.

4- تذکره الفقهاء، 2/277.

را فراهم سازد (قتل خطائی)، باید دیه بپردازد(1).

بنابر این، کسی که باعث مرگ کودک سرراهی (بی سرپرستی) می شود، باید دیه بپردازد(2). دیه ای که از این بابت گرفته می شود، بنا بر نظر فقهای اهل سنت به خزانه کشور (بیت المال) واریز و بنا بر نظر فقهای شیعه به امام معصوم علیه السلام تحویل داده می شود تا در جایی که لازم می داند مصرف کند(3).

سوم، جنایت عمدی منجر به قصاص بر بدن

چنانچه شخصی با انجام عملی مجرمانه باعث نقص عضو، شکستگی، پارگی و نظایر آن در بدن انسانی شود، باید قصاص شود، مگر آنکه کسی که بر او جنایت واقع شده (مجنی علیه) راضی به بخشش بدون عوض یا با عوض شود.

حال اگر کسی چنین جنایتی را بر کودک سرراهی (بی سرپرستی) وارد سازد، چه باید کرد؟ طبیعی است که این سؤال در جایی قابل طرح است که کودک به بلوغ عقلی و جسمی نرسیده باشد، چرا که اگر به بلوغ رسیده باشد، خود می تواند برای قصاص یا بخشش تصمیمگیری کند(4).

برای پاسخ به این سؤال، دو نظریه میان فقها مطرح شده است:

نظریه اول، درنگ تا رسیدن به بلوغ: برخی از فقها بر این باورند که چون تصمیمگیری در این خصوص تنها به خود فردی که مورد جنایت قرار گرفته، واگذار شده است، باید صبر کرد تا کودک به سن بلوغ برسد و خود در این باره تصمیمگیری کند(5)؛ زیرا یکی از هدف های قصاص فرونشاندن خشم (تشفی) شخصی است که جنایت بر روی او انجام شده است(6) و این هدف با قصاص کردن ولی یا گرفتن دیه ازبین می رود(7).

بنابر این، همچنان که پدر نمی تواند پیش از رسیدن کودک به بلوغ، جانی را قصاص