حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 447

1- ایضاح الفوائد، 2/142.

2- جامع المقاصد، 6/124؛ مجمع الفائده، 10/423.

3- تذکره الفقهاء، 2/277.

4- تحریر الاحکام، 2/124؛ ایضاح الفوائد، 2/143؛ ارشاد الاذهان، 1/441.

5- شرح اللمعه، 7/79.

6- مسالک الأفهام، 12/478.

7- المبسوط، 3/346.

8- تذکره الفقهاء، 2/276.

اما یابنده کودک و کسی که از او نگهداری می کند (ملتقط) هیچ حقی در این باره نداشته، نمی تواند تصمیمگیری کند، چرا که ولایتی بر کودک ندارد(1).

لازم به یادآوری است، برخی از فقها غیر از جنایت بر کودکان، بحث دشنام دادن و تهمت زدن (قذف) به او را نیز مطرح کرده اند. بنا بر نظر آنان، اگر کسی کودک سرراهی (بی سرپرستی) را مورد تهمت و دشنام قرار دهد، تعزیر خواهد شد(2)؛ اما اگر خود کودک دست به چنین اقدامی بزند، به جهت بالغ نبودن، بر او حد جاری نخواهد شد، ولی مورد تعزیر قرار خواهد گرفت(3).

جرایم کودکان سرراهی

اشاره

از جمله مسایل بسیار مهمی که در مورد کودکان سرراهی (بی سرپرست) مطرح است، جرایم انجام یافته توسط آنها و مسؤولیت های حقوقی و کیفری مبتنی بر آن است.

گرچه این بحث تنها اختصاص به کودکان سرراهی (بی سرپرست) نداشته، همه کودکان را در بر می گیرد، ولی از آنجا که در مورد این کودکان می باید کسی مسؤولیت کار

آنها را بر عهده بگیرد، این موضوع اهمیت دوچندانی پیدا می کند.

اول، جرایم خطایی

اگر کودک به اشتباه مرتکب جرمی شود که تاوان آن دیه است، نظیر کُشتن (قتل) یا زدن (ضرب) و مجروح کردن (جرح)، عاقله او موظف اند پرداخت آن را بر عهده بگیرند.

از آنجا که مقصود از «عاقله»، پدر و مردان بالغ، عاقل و ثروتمند از خویشان پدری یک فرد است(4)، و چنین افرادی برای کودک سرراهی (بی سرپرست) وجود ندارند؛ بنابر این، می باید کسی جانشین عاقله کودک شود.

همچنان که پیش از این نیز گذشت دو تفکر میان فقها وجود دارد، گروهی همچون