حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 448

1- شرائع الاسلام، 4/802.

2- المبسوط، 3/346؛ تذکره الفقهاء، 2/281.

3- المبسوط، 3/346.

4- مبادی فقه و اصول، ص315.

فقهای سنی بر این باورند که هزینه های زندگی کسی که وارثی ندارد بر عهده خزانه کشور (بیت المال) است؛ بنابر این، عاقله او نیز دولت اسلامی است(1).

در برابر، عده ای نیز معتقدند که چون امام علیه السلام «وارث من لا وارث له» است، امام عاقله محسوب شده، پرداخت دیه بر عهده اوست(2).

البته همچنان که پیشتر گفتیم، چون مسؤولیت اداره کشور اسلامی بر عهده امام معصوم علیه السلام است، هیچ تفاوتی میان بودجه عمومی کشور و بودجه مقام امامت نمی کند، زیرا بودجه تحت اختیار امام نیز در مصالح عمومی کشور هزینه می شود.

به هر حال، عاقله کودک، به حکم روایاتی که در مسأله ارث بدون وارث وجود دارد، بر عهده امام معصوم علیه السلام است.

دوم، جرایم عمدی

اگر ارتکاب جرم پس از رسیدن کودک به سن بلوغ باشد، در این صورت چون سایر افراد بزرگسال، قصاص می شود و در صورت رضایت مجنیٌ علیه، می تواند دیه بپردازد(3).

اما اگر کودک پیش از رسیدن به سن بلوغ، مرتکب جنایتی عمدی شود، چون جنایت عمدی کودک در حکم جنایت خطایی محض است(4)، پرداخت دیه بر عهده عاقله او(5)، یعنی امام معصوم علیه السلام است(6).

شایان ذکر است که در برخی از متون فقهی احتمال دیگری نیز مطرح شده است به این ترتیب که پرداخت دیه بر عهده کودک باقی می ماند تا پس از بلوغ، خود پرداخت کند(7).