حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 467

1- شرائع الاسلام، 4/802.

2- المبسوط، 3/350.

3- مختلف الشیعه، 6/110؛ مسالک الأفهام، 12/483.

4- المبسوط، 3/350.

5- المبسوط، 3/350.

را در حالی که همسر آن مرد بوده، زاییده است(1).

پس اگر دلایل زن اثبات نکند که او کودک را در حالی که همسر این مرد بوده، زاییده است، شوهر زن، پدر کودک محسوب نمی شود(2)؛ گرچه خود زن، مادر کودک خواهد بود.

لازم به یادآوری است، محقق اردبیلی گذاشتن چنین تفاوتی میان زن و مرد را در پذیرش و عدم پذیرش ادعای رابطه نَسَبی صحیح نمی داند، بلکه معتقد است که چون شناخت مادر از کودک خود بیشتر است، اقرار او بهتر پذیرفته می شود؛ بنابر این، چنانچه

زنی ادعا کند که کودکی فرزند اوست، ترتیب اثر دادن به این اقرار ضروری است(3).

نظریه سوم، تفصیل: پیروان این نظریه معتقدند که اگر زنْ شوهر داشته باشد، ادعای او مبنی بر اینکه کودک فرزند اوست، پذیرفته نمی شود؛ اما اگر شوهر نداشته باشد، ادعایش پذیرفته می شود(4)، زیرا ممکن نیست که کودک به زن ملحق شود، ولی به شوهرش ملحق نشود (زن مادر کودک باشد ولی شوهرش پدر او نباشد)(5).

روش حل اختلاف میان مدعیان مادری: بر اساس نظریات سه گانه بالا، می توان ادعای دو زن مبنی بر اینکه مادر کودک هستند را در قالب سه حالت بررسی کرد:

روش اول، هیچ کدام دلیل و گواه ندارند: در این صورت یا می گوییم ادعای هیچ کدام پذیرفته نمی شود یا چون ادعای دو مرد است که به قرعه مراجعه می شود و یا می گوییم اگر هر دو شوهر داشته باشند، ادعای هر دو ساقط می شود؛ اگر هیچ کدام شوهر نداشته

باشند، رجوع به قرعه یا چهره شناس (قافه) می شود؛ اگر یکی شوهر داشته باشد، بچه به زن بدون شوهر داده می شود(6).

روش دوم، یکی دلیل و گواه دارد: در این صورت، نَسَب ثابت شده، آن زن مادر