حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 482

1- تهذیب الاحکام، 9/183، شماره736.

2- مستمسک العروه الوثقی، 2/125.

3- مسالک الأفهام، 6/161.

4- مسالک الأفهام، 6/161.

5- من لا یحضره الفقیه، 2/49، شماره1668.

محقق طوسی در استدلال به این روایت، بدون آنکه توضیحی در چگونگی دلالت آن بر جواز اجرای حکم ارتداد بر کودک دهد، تنها مدعی است که این حدیث عام بوده، شامل همه می شود، مگر آنچه که با دلیل از آن خارج شده است(1).

به نظر می رسد منظور وی این است که بر اساس این حدیث، همه کودکان به فطرت خود، مسلمان هستند؛ پس اگر از اسلام روی گردان شوند، مرتد خواهند بود که دراین صورت حد ارتداد بر آنها جاری می شود.

نقد: اسلامی که در فقه، مبنای بسیاری از احکام الهی قرار گرفته، اقرار به یگانگی خداوند و رسالت حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله است و فرض بحث ما نیز جایی است که اسلام کودک پذیرفته می شود، و این حدیث هم تنها بر این مطلب دلالت می کند که کودک دارای فطرت توحیدی است؛ اما سخن در این است که آیا رها کردن اسلام توسط کودک، منجر به اجرای حکم ارتداد بر او می شود یا نه؟ معلوم است که این حدیث بر فرض داشتن عمومیت، هیچ ارتباطی با این مسأله ندارد.

نظریه دوم، عدم جواز اجرای حد ارتداد: محقق طوسی در کتاب مبسوط و برخی از فقها بر این باورند تا پیش از بلوغ، حکم ارتداد بر چنین کودکی جاری نمی شود(2)

بررسی دلایل: برای اثبات این نظریه به مطالب زیر استناد شده است:

1- ناتوانی فکری: تردیدی نیست که کودکان هرچند دارای فهم و قدرت تشخیص نیز باشند، بیش از دیگران در معرض شک و تردید قرار گرفته، کمی سن آنها باعث بروز رفتارهای کودکانه از ایشان می شود که این خود می تواند زمینه ناپایداری اعتقادی را در

آنها فراهم تر سازد؛ از این رو، نمی توان ادعای بازگشت آنها را از دین، دلیلی بر ارتداد

واقعی ایشان دانست(3).

2- عدم اجرای حدود با شُبهه: از جمله مسایلی که در بحث حدود مورد اتفاق فقهاست و برخی از روایات نیز بر آن دلالت دارند، عدم جواز اجرای حد الهی با وجود