حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 483

1- الخلاف، 3/591-592، مسأله20.

2- المبسوط، 3/345.

3- مجمع الفائده، 10/411.

کمترین شک و تردید است: «ادرؤوا الحدود بالشّبهات و لاشفاعه و لاکفاله و لایمین فی حد»(1)، با وجود تردید، حد را اجراء نکنید، در حدود الهی شفاعت، کفالت و قَسَم راه ندارد؛ «إذا کان فی الحد، لعلّ أو عسی، فالحدّ معطّل»(2)، اگر در مسأله حد، شک و تردید ایجاد شود، حد اجراء نخواهد شد؛ «ادرؤوا الحدود بالشّبهات و أقیلوا الکرام عثراتهم إلاّ فی حدّ من حدود اللّه»(3)، با وجود تردید، حد را اجرا نکنید،

عذرخواهی انسان های بزرگوار را در مورد لغزش هایشان بپذیرید، مگر در حدی از حدود الهی.

بر این اساس، چنانچه احتمال دهیم که عدم بلوغ مانعی از اجرای حد الهی است، دیگر نمی توان حد ارتداد را بر کودک نابالغ جاری کرد(4).

3- تفاوت میان وجوب شرعی و عقلی: از آنجا که وجوبِ کسب معارف و اصول دین، وجوبی است عقلی، می تواند لوازم احکام شرعی را نداشته باشد، به همین دلیل، ممکن است که خدای تعالی از لغزش این کودک در بازگشت از اسلام درگذرد و او را مورد بازخواست و کیفر قرار ندهد؛ بنابر این، انکار دین از سوی کودکِ نابالغ، موجب اجرای حکم ارتداد در حق او نمی شود(5).

4- تلازم میان ارتداد و سایر احکام: اگر اجرای حکم ارتداد بر کودک نابالغ روا باشد، می باید ملاک در وجوب تکلیف، قدرت تشخیص (تمییز) باشد، نه بلوغ؛ بنابر این، چنین کودکی ملزم به انجام سایر تکالیف دینی خود نیز خواهد بود، با اینکه چنین نیست(6).

روش تعیین دین کودک

اشاره

صرف نظر از آنچه پیرامون اسلام آوردن کودک مراهق گفته شد، برای تشخیص آیین یک کودک، پیش از آنکه به سن بلوغ برسد، چند روش وجود دارد: