حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 487

1- المبسوط، 3/343.

2- تهذیب الاحکام، 8/236، شماره852.

3- تهذیب الاحکام، 10/139، شماره549؛ الإستبصار، 4/254، شماره964.

4- جامع المقاصد، 6/120.

5- ر.ک: المبسوط، 3/342.

6- ر.ک: المبسوط، 3/343؛ الجامع للشرایع، ص357.

7- المبسوط، 3/344.

به نظر ما، آیه ذریّت هیچ ارتباطی با بحث تبعیّت ندارد، زیرا این آیه در مقام بیان این مطلب است که اگر فرزندان مؤمنان به پیروی از ایشان، ایمان بیاورند، در جهان آخرت به

پدر و مادر خود ملحق می شوند؛ اما این مطلب چه ارتباطی با تبعیت کودک در اسلام از پدر و مادر خود دارد؟

دو روایت حفص و عمرو نیز بر فرض درستی سند آن ها، تنها بر پیوستن کودک به پدرش دلالت دارند و به هیچ وجه شامل مادر یا مادر بزرگ نمی شوند(1) و اگر بخواهند

پدر بزرگ را نیز در بربگیرد، می باید دلیلی عام بر جانشینی پدر بزرگ نسبت به پدر وجود

داشته باشد که وجود آن محل تردید است.

اما بررسی مسأله اجرا یا عدم اجرای حکم ارتداد، پس از رسیدن به سن بلوغ را به جای خود واگذار می کنیم.

روش دوم، اسارت

اگر کودک با پدر و مادر خود به اسارت مسلمانان درآید، در دین تابع آنهاست؛ اما اگر به تنهایی به اسارت درآید، به ظاهر تابع دین کسی است که او را به اسارت درآورده است (سابی)(2).

نقد: از آنجا که این بحث در زمان حاضر موضوعیت ندارد، به بررسی احکام فقهی آن نمی پردازیم.

روش سوم، محل پیدا شدن کودک

مطالب گذشته گرچه پیرامون دین کودکان بود، ولی ارتباطی با بحث ما در مورد تعیین آیین کودکانی که فاقد سرپرست شناخته شده ای هستند، نداشت. برای فقهای ما از دیرباز این سؤال مطرح بوده است که چنین کودکانی از جمله پیروان چه دینی به حساب می آیند تا از نظر حقوقی محکوم به احکام آن باشند؟

این سؤال از آنجا مطرح شده است که این کودکان، نه به سن بلوغ رسیده اند تا خود