حضانت کودکان در فقه اسلامی صفحه 74

1- المیزان، 2/251؛ مواهب الرحمن، 4/58.

2- المنیر، 1/308.

3- مجمع البحرین، 1/87 و131.

4- الصحاح، 4/1481؛ لسان العرب، 10/115.

5- الفروق اللغویه، ص254، شماره999.

6- الفروق اللغویه، ص254، شماره1000.

7- العین، 5/391؛ لسان العرب، 15/223؛ مجمع البحرین، 4/44.

8- تاج العروس، 10/315.

9- تفسیر قرطبی، 3/163؛ تفسیر ثعالبی، 1/467.

10- من وحی القرآن، 4/184: «و لعل الترکیز علی الرزق و الکسوه من جهه ما یمثلان من حاجه طبیعیه للوالده فیما تحتاجه مما تصرف فیه الاجره التی تستحقها لا لخصوصیه فیها بالذات».

معنای «رزق» و «کسوه» نپذیریم، دست کم اختصاص آن به «اجره المثل»(1)، قطعا بدون دلیل است.

احکام حقوقی: در اینکه «رزق» و «کسوه» چه زنانی بر صاحب کودک (مرد) واجب است، آرای گوناگونی وجود دارد:

نظریه اوّل، هزینه های مادران مطلّقه شیرده: از آنجا که شروع آیه با بحث پیرامون مادران شیردهی است که از شوهران خود جدا شده اند، بنابراین، منظور از عبارت «رزقهن و کسوتهن»، تأمین هزینه های همان هاست(2).

به عبارت دیگر، همچنان که پیش از این نیز گذشت، تأمین هزینه های زنانی که پیوند زناشویی آنها پابرجاست بر عهده شوهران آنهاست چه فرزند خود را شیر بدهند یا ندهند(3).

نظریه دوم، هزینه های همسران: در میان مفسران هستند کسانی که معتقدند این بخش از آیه در مقام بیان لزوم تأمین خوراک و پوشاک زنان توسط شوهرانشان است که در برگیرنده تمامی مادران است، اعم از اینکه شوهر داشته یا طلاق گرفته باشند(4).

ساده ترین دلیلی که برای درستی احتمال اول و نادرستی احتمال دوم می توان بیان کرد، این است که تأمین هزینه های زندگی همسر با بستن پیوند زناشویی بر شوهر واجب می شود و هیچ ارتباطی هم با شیردهی او ندارد، با اینکه در این آیه، نفقه در برابر شیردهی قرار گرفته است؛ بنابر این، نمی شود منظور از آن هزینه های زندگی همسران باشد(5).

مؤلف تفسیر الکاشف چون از یک سو آیه را به عنوان قانونی عام که در برگیرنده همه