- اشاره 1
- پیشگفتار مترجم 1
- شهید سید محمد باقر حکیم 2
- مقدمه ناشر (متن عربی) 7
- پیش درآمد 9
- 1 - شیوه پژوهش 9
- اشاره 9
- اشاره 9
- الف - تفسیر ترتیبی 10
- عامل پذیرش شیوه ترتیبی 10
- اشاره 10
- ب - تفسیر موضوعی 11
- اشاره 11
- نیاز عصر حاضر به تفسیر موضوعی 14
- 2 - موضوع پژوهش و اهمیّت آن 15
- اشاره 15
- انسان محور زندگی 16
- خلافت در زمین 17
- برتری و گرامیداشت انسان 19
- رام کردن موجودات برای انسان 20
- بر دوش گرفتن امانت 20
- انسان محور دگرگونیها در جهان 21
- 3 - فصلهای جُستار 23
- اشاره 26
- باب اوّل: جانشینی انسان 26
- پیش درآمد 27
- فصل اول: معنای جانشینی و دلایل آن 32
- فصل بندی جستار 32
- اشاره 32
- 1 - تعیین دیدگاه کلّی 32
- اشاره 34
- 2 - دیدگاه قرآن و برخی مفاهیم این بخش 34
- مفاهیم بخش قرآنی 35
- اشاره 36
- 3 - پی بردن فرشتگان به فساد جانشین 36
- حقیقت نام ها 43
- اشاره 47
- 4 - نظریه جانشینی 47
- دو تصویر از این نظریه 47
- مقایسه دو تصویر 51
- تصویر سوم 55
- معنای واقعیت جانشینی 62
- شناسایی مفاهیم 65
- فصل دوم: روند جانشینی از آفرینش تا هبوط 65
- 1 - سجده کردن در برابر آدم 65
- فصل بندی جُستار 65
- 2 - ماهیت ابلیس 68
- 3 - آفرینش آدم برای زمین 70
- 4 - خطای آدم 73
- باب دوم: جامعه انسانی و پیدایش آن 81
- اشاره 81
- فصل بندی پژوهش 82
- تعریف جامعه 82
- اشاره 82
- شعب و قبیله 85
- واژه ترجیحی 90
- تفاوت میان واژه های امت و قوم 90
- فصل اول: عناصر جامعه انسانی 91
- اشاره 98
- اول: وحدت فطری 98
- فصل دوم: وحدت فطری و اختلاف ابتدایی 98
- دیدگاههای مطرح در تفسیر مرحله یکپارچگی 99
- اشاره 99
- 1 - دیدگاه شیخ محمد عبده 99
- 2 - دیدگاه علاّمه طباطبائی 101
- 3 - نظریه شهید صدر 102
- اسلام و دموکراسی 106
- مسؤولیت، رابطه ای است که دو مرز دارد 106
- دوم: اختلاف ابتدایی 109
- اشاره 109
- 1 - نظریه علاّمه طباطبایی 111
- اشاره 111
- انتقادهایی بر اندیشه علاّمه 113
- نظریه های وحدت و اختلاف 114
- 2 - نظریه شهید صدر 114
- 2 - همراهی دین با حرکت انسان در دوران اختلاف 116
- اشاره 116
- 1 - همراهی دین با عوامل فطرت در حرکت انسان 116
- وجود دین در دو سطح 116
- نتیجه 117
- تعادل و رحمت الهی 123
- هوس عامل اصلی اختلاف 124
- باب سوم: اثر گذاری هوس و دین بر جامعه 125
- اشاره 125
- فصل اول: هوس و تأثیر آن بر پیدایش اختلاف 126
- اشاره 126
- اثر گذاری هوس بر عناصر وحدت 127
- اشاره 129
- اولاً: اثر گذاری هوس بر عنصر توحید 129
- اثرگذاری هوس بر عناصر وحدت 129
- اشاره 129
- 1 - خواستنیها و تمایلها 130
- 2 - اثر پذیری انسان از نیروهای مادی جهان هستی و اجتماعی 131
- ثانیا: هوس و اثرگذاری آن بر روابط اجتماعی 140
- اشاره 140
- پدیده های شرک اجتماعی 141
- اشاره 157
- ثالثا: تأثیرگذاری هوس بر عنصر برابری 157
- 1 - فزونی ثروت و فرزند 160
- 2 - نیرو 164
- 3 - برتری جویی در زمین 166
- اشاره 168
- چهارم: اثر گذاری هوس بر عنصر احساس مسؤولیت 168
- نمادهای بی مسؤولیتی 169
- اشاره 181
- تصویر قرآنی از ابعاد ستمگری 184
- پنجم: اثرگذاری هوس بر احساس وحدت منافع و سرنوشت و هدف 190
- اشاره 190
- نظریه علامه طباطبایی 190
- نظریه شهید صدر 192
- 1 - پیشرفت اختلاف 196
- اشاره 196
- فصل دوم: درمان اختلاف از طریق دین و شریعت 196
- پیش درآمد 196
- 2 - دین در سطح شریعت 197
- اشاره 197
- الف - پدیده شریعت 197
- ب - پدیده رهبری 198
- اول: تقسیم شدن جامعه به چند گروه 200
- جستار نخست: رشد اختلاف اجتماع 200
- اشاره 200
- دوم: ضرورت انقلاب 208
- مقایسه میان دو پایه اول و دوم 214
- رسالت و رسول 215
- جستار دوم : شریعت و رهبری 215
- ضرورت عصمت 217
- عوامل انقلاب دینی 218
- چکیده ارکان انقلاب دینی 220
- باب چهارم: نظریه قرآن درباره حرکت تاریخ 223
- اشاره 223
- عوامل اثرگذار در تاریخ 224
- فصل اول: عوامل اثر گذار در حرکت تاریخ 224
- پیش درآمد 224
- آینده عامل حرکت در تاریخ 225
- محتوای درونی انسان: اندیشه و اراده 226
- محتوای درونی انسان و اثرگذاری آن بر روبنا 227
- جدایی ناپذیری محتوای درونی و برونی از یکدیگر 229
- آغاز از محتوای درونی 233
- اولاً: نظریات تک عاملی 233
- اشاره 233
- اشاره 233
- ب - نظریه فروید 234
- الف - نظریه مارکسیستی 234
- ج - نطریه نژاد گرایی 235
- د - نظریه عامل جغرافیایی 235
- ثانیا: نظریه قرآنی «آرمان» 236
- خدا و آرمان 237
- نوع اول: آرمان تکراری 240
- اشاره 240
- اشاره 240
- فصل دوم: انواع آرمان 240
- عوامل وجود آرمان تکراری 241
- سلطه شهوت، عاملی دیگر 246
- آرمان تکراری عامل چند دستگی 247
- اقدامهای تاریخ درباره جامعه پراکنده 250
- نوع دوم: آرمان محدود 253
- اشاره 253
- خطای گسترش افقی 255
- خطا در گزینش آرمان محدود 255
- خطای گسترش عمودی 256
- رابطه آرمان تکراری و محدود 259
- مراحل تحوّل یافتن آرمان محدود به تکراری 260
- اشاره 265
- نوع سوم: آرمان نامحدود 265
- عصمت و پایداری پیامبران 270
- اصول پنجگانه دین 273
- اشاره 275
- باب پنجم: دین و روابط اجتماعی 275
- سرآغاز 276
- فصل اول: دین و رابطه انسان با طبیعت 276
- مشکل کشمکش میان توانمند و ناتوان 284
- اشاره 284
- فصل دوم: دین و رابطه انسان با انسان 284
- 1 - زمینه های ناسازگاری میان منافع توانمند و ناتوان 285
- اشاره 285
- زمینه توزیع ثروت طبیعی 285
- زمینه روابط جنسی و خانوادگی 285
- زمینه اقتدار و جایگاه اجتماعی 287
- اشاره 288
- اول: شکل فردی 288
- 2 - شکلهای درگیری 288
- ثانیا: شکل گروهی 288
- ثالثا: شکل مِلّی 289
- حلّ مشکل درگیری میان توانمند و ناتوان 289
- راه حلهای مادّی و بشری برای درگیری توانمند و ناتوان 292
- اشاره 292
- اشاره 292
- 1 - راه حلّ مارکسیستی 292
- نقد راه حل مارکسیستی 293
- 2 - راه حل سرمایه داری دموکراسی 298
- اشاره 298
- نقد راه حل سرمایه داری 298
- تأثیر متقابل انسان با انسان و انسان با طبیعت 301
- فصل سوم: دین و روابط متقابل اجتماعی 301
- تفسیر غیبی و تفسیر ارادی رابطه متقابل 305
- نشانه های چند دستگی در جامعه فرعونی 307
- اشاره 307
- دسته نخست: فرعون و طبقه فرمانروا 308
- دسته دوم: پیروان 309
- دسته سوم: یاران و اطرافیان 309
- دسته چهارم: توده مردم 310
- دسته پنجم: مستضعفان فرمانبر 311
- دسته ششم: گوشه نشینان 312
- دسته هفتم: مستضعفان ستیزگر با ستم 314
- چکیده 315
- اشاره 317
- باب ششم: وحدت نهایی دینی 317
- پیش درآمد: مراحل تاریخ جامعه انسانی 318
- عنصر نخست: باور توحیدی 323
- فصل اول: پایه های وحدت الهی 323
- اشاره 323
- عنصر دوم: اصول و ارزشهای توحیدی 328
- اشاره 328
- حق 332
- وحدت و اصل حق و عدالت 332
- قسط و عدالت 334
- ضمانتهای اجرایی 335
- عنصر سوم: شریعت یگانه الهی 337
- اشاره 337
- امتیازات شریعت اسلامی 338
- اشاره 340
- عنصر چهارم: امت و جامعه یگانه 340
- وحدت امت و جامعه 343
- منظره هایی از وحدت امت 346
- مسؤولیتهای نبوت و امامت 350
- اشاره 350
- عنصر پنجم: امامت و حکومت 350
- تفاوت میان نبوت و امامت 351
- فصل دوم: حکومت اسلامی 357
- فصل بندی جُستار 357
- جستار نخست: ساختار کلی حکومت اسلامی و خصوصیات فرمانروا 357
- اشاره 357
- اشاره 357
- رکن نخست: درونمایه حکومت اسلامی 359
- رکن دوم: ویژگیهای فرمانروای اسلامی 367
- اشاره 371
- 1 - آگاهی به دین و شریعت 371
- 2 - عدالت 374
- 3 - لیاقت و آگاهی سیاسی 377
- 5 - مشورت 380
- 4 - کمال شخصیت انسانی 380
- رکن سوم: نقش امّت در حکومت 381
- انسان محور فرایند تغییر 385
- جستار دوم: نقش حکومت اسلامی در جامعه انسانی 385
- نقش حکومت اثر گذاری است نه اثرپذیری 388
- مسؤولیت حکومت در برابر تکامل انسانی 390
- تجربه و نقش حکومت در تغییر اجتماعی 391
- پیامد دادن نقش سترگ به حکومت 392
- جستار سوم: ویژگیهای حکومت اسلامی 394
- اشاره 394
- 1 - آرمانها و ارزشهای والا 394
- 2 - آیین الهی 404
- 3 - اهداف و مسؤولیتها 408
- 4 - بر پایی عدل و دادگری 412
- فصل سوم: شیوه تحقق بخشیدن وحدت جامعه 415
- اشاره 415
- پایه های تحقق بخشیدن وحدت 416
- اشاره 417
- ابزار تحقق یافتن وحدت 417
- نخست: دعوت با حکمت و اندرز نیکو 417
- دوم: سازش و کوششهای پسندیده 419
- سوم: نقش یقین در حلّ رویدادها 420
- چهارم: تعامل بر اساس ظاهر اسلام 425
- پنجم: عفو و گذشت 431
- ششم: امر به معروف و نهی از منکر 433
- هفتم: همکاری در نیکوکاری و تقوا 435
- هشتم: ایستادن در برابر تجاوز 437
- اشاره 444
- فصل چهارم: دستاوردها و آثار 444
- اول: اوضاع اجتماعی دوران جاهلی 444
- دوم: دستاورد و آثار آخرین دین 447
- روابط اجتماعی 447
- اشاره 447
- یگانگی خدا و پرستش او 454
- شناخت و حقیقت 457
- ارزشها و روح معنوی 461
- نظام و قانون 463
- اشاره 463
- حکومت اسلامی و حفظ نظام 464
- نظارت امت و حفظ نظام 466
- فهرست منابع 470
پیشگفتار مترجم
اشاره
از شمار دو چشم یک تن کم
وز شمار خرد هزاران بیش
تاریخ بشر همواره صحنه نبرد حق بر باطل و ستیز رهروان خط سرخ هابیل با پیروان قابیل بوده و بدین سبب، در برابر هر ابراهیم، نمرودی و در برابر هر موسی، فرعونی قرار داشته است. در این میان، تنها پیامبران، امامان اهل بیت علیهم السلام و وارثان آنان یعنی عالمان دینی بودند که هماره از آیین الهی و ارزشهای آن دفاع می کردند و با ستمگران به
ستیز بر می خاستند و در این راه، حتی از نثار جان و مال دریغ نمی ورزیدند.
خطّ عالمان حقیقی و برجسته شیعه، خط سرخ شهادت است که همان خطّ آل محمد و علی است و تاریخ پرافتخار تشیع گواه بر این ادّعاست. چرا که عالمان سترگی را می بینیم که با آرامش، افتخار، و ایمان استوار در پهنه دفاع از مکتب تشیع و ارزشهای
دینی و انسانیت، گام نهادند و قلم و جان را یکسره بر سر آن سودا کردند. از جمله این
عالمان بزرگ، می توان از شهید اوّل، شهید ثانی، شهید ثالث و در سالهای اخیر از شهید
مرتضی مطهری و شهید بهشتی در ایران و شهید سید محمد باقر صدر و شهید سید محمد باقر حکیم در عراق نام برد و در یک سخن: اینان اندیشمندان و نویسندگان نام آوری بودند که با قلم و اهدای خون خود به یاری دین خدا برخاستند و در این جا وقتی که مُرکَّبِ صاحب قلم با خون او درهم می آمیزد، آن چنان موجی در جامعه ایجاد
می کند که مردم را از خواب غفلت بیدار می کند و طومار زندگی ستمگران را درهم می پیچد.