جامعه انسانی از دیدگاه قرآن کریم صفحه 192

1- احزاب/72.

2- معارج /19.

«...اِنَّ الاِْنْسَانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ»(1)؛ «...به طور قطع انسان ستم پیشه ناسپاس است.»

«...اِنَّ الاِْنْسَانَ لَیَطْغی * اَنْ رَ اهُ اسْتَغْنی (»(2)؛ «حقّا که انسان سرکشی می کند.همین که خود را بی نیاز پندارد.»(3)

خلاصه آنچه علاّمه طباطبایی در این زمینه ارائه میدهد آن است که نادانی و ستمگری که انسان بدان توصیف می شود و در نتیجه آن، اختلاف در جامعه پدید می آید، از حالت پافشاری انسان در استخدام دیگران از یک سو؛ و از تفاوت امکانات، قابلیتها واستعدادهای افراد بشر از سویی دیگر، نشأت می گیرد. امکانات واستعدادهایی که به برخی این توان را می دهد که برخی دیگر را به خدمت گیرد واز وی بهره کشی کند.

نظریه شهید صدر

سید شهید صدر قدس سرّه نظریه خود را به گونه ای ژرف تر و روشن تر بیان کرده

است و ما این نظریه را پیشتر و در آغاز این فصل نیز از وی نقل کردیم «همچنین، شهید صدر در هنگام بحث از پایه های انقلاب،این موضوع را در ضمن بیان نخستین پایه انقلاب، مطرح کرده است.چرا که او چنین می گوید: «تاریخ بشری از آغاز دیرینه ترین دورانهای بهره کشی، شاهد دو پایه مختلف برای انقلاب بوده است:

پایه نخست: احساسات شخصی بر افروخته شده بر اثر ستم ستمگران و پایمال شدن حقوق و منافع جامعه توسط این ستمگران که در دلهای محرومان و ستمدیدگان انباشته می شود. این احساسات به تدریج در مستضفعان به وجود می آید و کشش پیدا می کند و هر زمان که وضعیت آنان بدتر و بر ستمگری و بهره کشی بهره کشان افزوده می شود، احساس آن ها نیرومندتر می گردد.برای این که این احساس به انقلاب تبدیل شود، نیاز به

مرکزی دارد که آن را متمرکز سازد وجهت دهد واین مرکز، همان رهبری است که مستضعفان را در مبارزه و انقلاب شان علیه استثمارگران رهبری می کند.

هرگاه این پایه را به طور ژرف بررسی کنیم، در می یابیم که با احساسات شخصی و مادی که آفریده شرایط بهره کشی است داد و ستد دارد، زیرا که بهره کشی، احساس