جامعه انسانی از دیدگاه قرآن کریم صفحه 306

1- روم/41.

وانگهی این عامل مادّی که ما از آن سخن می گوییم و در اثر گذاری متقابل میان دو خط رابطه انسان در جامعه نقش بازی می کند، می توان بعد اثرگذاری منفی آن را به روشنی از قرآن کریم به دست آورد. آن جا که درباره جامعه فرعونی سخن می گوید، جامعه ای که بالاترین الگوی سرکشی و ستمگری است، تا آن جا که آن فرد سرکش در این جامعه ادّعای خدایی می کند. خداوند فرمود:

«وَ قَالَ فِرْعَوْنُ یَاءَیُّهَا الْمَلاَُ مَا عَلِمْتُ لَکُمْ مِنْ اِلهٍ غَیْری...»(1)؛ «و فرعون گفت: ای بزرگان قوم، من جز خویشتن برای شما خدایی نمی شناسم...». نیز خداوند از زبان فرعون فرموده است:

«فَقَالَ اَنَا رَبُّکُمُ الاَْعْلی»(2)؛ «و گفت: پروردگار بزرگتر شما منم».

قرآن کریم در این آیات بیان کرده است که جامعه فرعونی، جامعه ای است پاره پاره، جدا از یکدیگر و ناتوان. خداوند می فرماید:

«اِنَّ فِرْعَوْنَ عَلاَ فِی الاَْرْضِ وَ جَعَلَ اَهْلَهَا شِیَعًا یَسْتَضْعِفُ طَائِفَهً مِنْهُمْ یُذَبِّحُ اَبْنَاءَهُمْ وَ یَسْتَحْیی نِسَاءَهُمْ اِنَّهُ کَانَ مِنَ الْمُفْسِدینَ»(3)؛ «فرعون در سرزمین [مصر] سر بر افراشت و مردم آن را طبقه طبقه ساخت. طبقه ای از آنان را زبون می داشت: پسرانشان را سر می برید و زنانشان را زنده بر جای می گذاشت که وی از فساد کاران بود».

جامعه فرعونی بدین سبب، جامعه ای است که از سازماندهی انرژیهای عظیمی که

خداوند در آن به ودیعت نهاده در راه واحد و در راه هدف واحد ناتوان می باشد و همچنین نمی تواند از طبیعت بهره بگیرد و بر آن سلطه پیدا کند و لذا خیرات و برکاتی که

به این جامعه می رسد بسیار اندک است و در نتیجه، جامعه در حالت تنگ دستی و نیازمندی شدید زندگی خواهد کرد.

همچنین، قرآن کریم، بعد مثبت اثرگذاری عامل مادّی در جامعه ایمان، یکتاپرستی و تقوا را بیان کرده است. این جامعه، جامعه یکپارچه و نیرومند است. خداوند می فرماید:

«اِنَّ هذِهِ اُمَّتُکُمْ اُمَّهً وَاحِدَهً وَ اَنَا رَبُّکُمْ فَاعْبُدُونِ»(4)؛ «این است امت شما که امتی یگانه است و منم پروردگار شما. پس مرا بپرستید».