جامعه انسانی از دیدگاه قرآن کریم صفحه 34

1- المنار، ج 1، ص 225.

2- المنار، ج 1، ص 226.

از این بخش قرآنی با هم متحدند، لیکن از این جهت که آیا تعریف برخی مفاهیمی که در آن آمده امکانپذیر است یا نه، اختلاف دارند و این موضوع به زودی هنگامی که این بخش را از بعد دیگر بررسی می کنیم، روشن خواهد شد.

2 - دیدگاه قرآن و برخی مفاهیم این بخش

اشاره

درباره جنبه دوم جستار، می بینیم که پیشینیان، هماهنگ با موضع خود در جنبه نخست، در برابر کاوش و بررسی این بخش قرآنی موضع منفی فرا پیش می گیرند و تنها به بیان فواید دینی که بر آوردن این بخش در قرآن مترتب است بسنده می کنند، بخشی که «متشابه» است و فهمیدن حقیقت معانی آن امکانپذیر نیست.

شیخ محمد عبده به برخی از این فواید(1) اشاره کرده است و ما به بیان دو فایده بسنده می کنیم:

اول: خداوند با وجود عظمت و شکوهی که دارد به بندگانش رخصت می دهد پیرامون راز آفرینش و دیگر اسرار خلقت، که بر آنان پوشیده است، از او بپرسند.(2)

دوم: خداوند به بندگانش مهربان و دلسوز است و با مهربانی و دلسوزی به حلّ مشکل آنان می پردازد. به عنوان نمونه، خداوند فرشتگان را، که دچار سرگشتگی شده اند، راهنمایی می کند و آن گاه که از او دلیل و حجت درخواست می کنند، به خواسته

آنان پاسخ می دهد و ایشان را به تکلیف شان که فروتنی و تسلیم شدن است ارشاد می کند:

«...اِنّی اَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ * وَ عَلَّمَ ادَمَ الاَْسْمَاءَ کُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَی الْمَلئِکَهِ...»(3)؛ «من چیزی می دانم که شما نمی دانید. و خداوند همه نام ها را به آدم آموخت؛ سپس آن ها را

بر فرشتگان عرضه کرد.»

امّا مفسّران جدید کوشیده اند، مفاهیمی را که در این بخش قرآنی آمده توضیح دهند،