راهبردهای سیاسی امام باقر و امام صادق علیهما السلام در آماده سازی جامعه اسلامی برای ورود به عصر غیبت صفحه 71

مخفیانه ابواء و تلاش برای بیعت گرفتن برای نفس زکیه (1) و نیز ارتباطات مخفی و فرستادن برخی از دعوت گران به نقاط مختلف، از نشانه های این ادعاست. حسنیان در آغاز، به تقیه عمل می کردند و در دربار امویان نیز حاضر می شدند، اما به تدریج بر دامنه فعالیت های مخفیانه و بیعت طلبانه خود افزودند و برای کسب خلافت تلاش کردند، اما به دلایل ضعف در سازمان دهی نزدیکان و هواداران، ضعف در تحلیل روحیات مردم و عدم تماس کامل با افکار عمومی کل جهان اسلام، (2) عدم توجه همه جانبه به نیروهای رقیب مانند عباسیان، ضعف روش های هدفمند و تشکیلات منسجم و مناسب تبلیغی (3) و عدم سرعت عمل و رفتار بهنگام. سبب شد که عباسیان ابتکار عمل را از دست آنان ربوده و خلافت را از آن خود کنند. (4)

د) حنفیان

محمد بن حنفیه، بعد از شهادت امام علی علیه السلام در امور حکومتداری، اجتماعی و سیاسی همراه امام حسن و امام حسین علیه السلام بود همچنین بعد از شهادت امام حسین علیه السلام نیز خود ادعای امامت نکرد ولی منتسب بودن برخی گروه ها به وی قطعی است. (5) با این حال ایشان در رهبری جریان های اجتماعی سیاسی مانند: قیام مختار (کیسانیه) حضوری فعال داشتند. همچنین برخی روایات دلالت بر مثبت بودن نظر ایشان بر امامت، بعد از شهادت امام حسین علیه السلام دارند، (6) زمانی که مختار درخواست ملاقاتی با امام سجاد علیه السلام می کند

1- علی بن حسین(ابوالحسن) مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج2، ص259.
2- ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، تحقیق: علی شیری، ج 1، ص156.
3- احمدبن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج2، ص341.
4- عبدالرحمن بن ابن خلدون، العبر (تاریخ ابن خلدون)، ترجمه عبدالمحمد آیتی، ج2، ص166.
5- سعد بن عبدالله اشعری قمی، المقالات و الفرق، ص21.
6- شیخ عباس قمی، منتهی الآمال، ج2، ص23.