انسان جاری صفحه 65

الف) درک وضعیت

من در خودم، اندام ها و نیروها، اعضا و جوارح، افئده و جوانح را می بینم و احساس می کنم. این که اینها چگونه شکل گرفته و هرکدام از کجا به این مرحله رسیده اند، برای من مهم نیست. این مهم نیست که دست و پای من چگونه به وجود آمده یا فکر و ذهن من چگونه شکل گرفته اند.

من احساس می کنم که از این اندام ها و نیروها برخوردارم و می بینم آن چه دارم، به اختیار من نیست. من این وضعیت و موقعیت را احساس می کنم و با این احساس و شناخت، می توانم تفکرم را تغذیه کنم و نتیجه هایی را به دست آورم. من با تفکر در وضعیت خودم که بی واسطه یافته ام، به نتایجی می رسم:

1. آن چه به اختیار من نیست، نمی تواند ملاک افتخار من باشد و نمی تواند ارزش به وجود بیاورد؛ چون به من مربوط نیست تا به آنها افتخار کنم.

آن چه به من مربوط است، حتی بازده و سود هم نیست؛ چون سودها از سرمایه هاست، بلکه آن چه به من مربوط است، همان سعی و نسبت بین سرمایه و سود است؛ «لَّیْسَ لِلاِْنسَانِ إِلَّا مَا سَعَی»(1) و «کَانَ سَعْیُکُم مَشْکُوراً»،(2) نه «ما عمل» و «عملکم». همین است که اگر پیرزنی از نان شب خود کم کند تا آجری به بنای مسجدی کمک کند و آن دیگری از پس اندازش، یک میلیون تومان کمک کند، اولی بر دومی افضل است و قرب بیشتری را به همراه دارد؛ چرا که پیرزن انفاق رزق کرد «وَمِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ»(3) و ایثار در حالی که دومی انفاق پس انداز3.

1- سوره نجم، آیه39.
2- سوره انسان، آیه22.
3- سوره بقره، آیه3.