سیاست و مهدویت صفحه 181

انسان ها می گردد و حتی زمینه تبلیغات جریان های مختلف را فراهم می سازد. به بیان دیگر انسان ها با ابزارهای تکنولوژیک جدید، در معرض امواج تبلیغاتی مختلف و گاه متعارض قرار می گیرند که خود سبب می شود باورهای پیشین آنان در معرض چالش قرار گیرد. چنین ویژگی در دوره های قبل کمتر بوده است و محدودیت های مکانی و زمانی، فرصت چندانی را برای امواج تبلیغات مختلف فراهم نمی کرد و باورهای انسان ها معمولاً دست نخورده و پایدار باقی می ماند. چنین خصلتی نیز ناشی از بُعد سخت افزاری یا ابزارهای ارتباطی جهانی شدن است.

اما به لحاظ نرم افزاری هم جهانی شدن باعث بحران شده است. واقعاً مظروف و محتوای مناسب برای ظرف جهانی شدن چیست؟ مدرنیته ای که روزگاری سیطره پیدا کرده بود، اهمیت خود را از دست داده است. از سوی دیگر، فرهنگ ها و ادیان دیگر هم که هرکدام مدعی اند انسان را به سعادت می رسانند، با هم در حال نزاع هستند. در این وضعیت بحران معنا (فقدان یک نظام معنایی مسلط) که فرهنگ ها و تمدن های مختلف مدعی شکل دادن به نظام معنایی خاص خود هستند، شاید سخن هانتینگتون درست باشد که برخورد تمدن ها، امری قهری و واقع بینانه است. هانتینگتون به نوعی امر واقع را گزارش می دهد که فرهنگ ها و تمدن ها در حال رقابت بر سر شکل دادن به ذهنیت انسان ها هستند. از این جهت، سخن او بسیار درست است، هرچند به این بسنده نمی کنیم و بر اساس عقلانیتی که داریم، به گفت وگو می پردازیم که البته فقدان نظام معنایی فراگیر، در جهان امروز موجب آن شده است. پس بُعد نرم افزاری جهانی شدن در ایجاد بحران معنا، بدان سبب است که با افول یک نظام معنا بخشِ مسلط پیوند خورده است. علت چنین بحرانی نیز در واقع با افول نظام مسلط معنایی مدرنیته غربی و ظهور جریان های پسامدرن پیوند خورده است. یعنی ما امروزه فاقد یک نظام معنایی