سیاست و مهدویت صفحه 66

حاضر که درصدد یافتن وجوه اشتراک بین نظریه های آینده نگر است، نمی توان چنین اشتراکی را در تمامی این نظریه ها یافت. نظریه های آینده نگر دوران مدرن بیشتر در دو دسته سوسیالیستی- مارکسیستی و نظریه های لیبرالیستی عرضه شده است. در اندیشه مارکس، جامعه آرمانی در جامعه کمون ثانوی رخ می نماید که نیازهای انسان ها را برمی آورد و هرگونه ظلم و تعدی به حقوق انسان ها را باز می دارد و مدینه فاضله کمونیستی را پدید می آورد، اما به دلیل نگرش ماتریالیستی نظریه های مارکسیستی، نمی توان وجه اشتراک عمده ای بین آنها و ادیان یافت. در مقابل، در برخی از نظریه های لیبرالیستی دیدگاه هایی را می توان یافت که با الهام از آموزه های مسیحی دیدگاهی را عرضه کرده اند که در برخی از وجوه با نگرش آینده نگر ادیان مشترک است. ایمانوئل کانت (1804-1724م) فیلسوف آلمانی و نظریه پرداز دوران مدرن که می توان دیدگاه آینده نگرانه او را با ادیان در برخی از وجوه مشترک دانست، با تمرکز بر خردبشری و خیراخلاقی در نظریه سیاسی خود، به آینده بشر از منظر اخلاقی توجه کرده است. کانت در رساله «معنای کلی تاریخ در غایت جهان وطنی»، به وضعیت آینده بشری می پردازد (کانت، 1378). او در این رساله در تداوم ایده های خود برای سنجش خرد ناب، دست یابی به کامل ترین "سازمان مدنی عادلانه" را - که در آن عدل به نحو همگانی برپاداشته شده و آزادی در بیشترین حد ممکن مطابق قانون وجود داشته باشد - یعنی جامعه مدنی را بزرگ ترین مسئله برای انسان اعلام می کند. از نظر وی، هرچند موانعی بر سر راه تحقق کامل این جامعه وجود داشته، نوع انسان آن قدر باقی می ماند تا در روابط سیاسی خود سازمان مدنی کامل و عادلانه ای را تحقق بخشد. این امر، در واقع به منزله غایت پنهان طبیعت برای تحقق خرد است که بدون آن باید جهان طبیعت فاقد عقل را غایت مند، و در مقابل، موجود واجد عقل را فاقد غایت شمرد (کانت، 1378).