سیاست و مهدویت صفحه 67

بر اساس دیدگاه کانت، سرانجام بشر به مدینه فاضله خود نایل می شود. مدینه فاضله او که همان تحقق کامل جامعه مدنی است، با دیدگاه ادیان در وجوهی اشتراک دارد. عمده ترین وجوه اشتراک را می توان در دو ویژگی "اخلاقی بودن" این مدینه و "تحقق عدالت" در آن دانست. بر خلاف دیگر نظریه های مدرن که دغدغه اخلاقی بودن و فضیلت ندارند، کانت خیر اخلاقی و فضیلت را در کانون نظریه سیاسی خود قرار می دهد (Riess,1970؛ هم چنین: جمالی و منوچهری،1380). بدیهی است که دو ویژگی فوق، از مهم ترین ویژگی های جامعه آرمانی مورد نظر ادیان به شمار می رود و می توان آنها را از وجوه بارز اشتراک بین دیدگاه های آینده نگر کانت و ادیان دانست. البته تفاوت های اساسی نیز بین دیدگاه کانت و ادیان و به ویژه در خود این ویژگی ها وجود دارد. تفسیر کانت از این دو مفهوم و مبانی آن، با دیدگاه ادیان تفاوت جدی دارد. در اشاره به بنیادی ترین وجه تمایز باید گفت، در حالی که از نظر ادیان نیل به چنین جامعه ای بر اساس ره نمودهای منجی آسمانی صورت می پذیرد، کانت آنها را محصول کمال عقل بشری و به تعبیر دقیق تر محصول بلوغ عقلی انسان می داند که مظهر تام روشن گری نیز به شمار می رود. کانت خود بر پیوند روشن گری با بلوغ آدمی تصریح کرده است (کانت،1370).

در دیدگاه کانت، زندگی امروز شکل ناقصی از وضعیت آینده است. از این رو، آینده برایند سیر تکاملی وضعیت انسان مدرن است که با گذر از فرایند روشن گری به بلوغ نهایی خود می رسد. در فلسفه کانت، ارتباط وثیقی بین حال و آینده وجود دارد و می توان وضع مطلوب حال را در چهره آینده نگریست. براساس نگرش کانت، حدّ وسط ماهوی بین این دو دوره وجود ندارد و هردو زمان باید به لحاظ ویژگی ها و ماهیت خود، بر خیر اخلاقی مبتنی باشند. تنها وجه تمایز آنها میزان نیل به مقصود اصلی بوده است. چنین