درآمدی بر اخلاق پزشکی در اسلام صفحه 10

توسط دولتها نیست، بلکه قواعدی است که ریشه در وجدان انسان­ها دارد و همه باید آن را محترم بشمارند:

«اخلاق، مجموعه ای از قوانین و مقررات اجتماعی غیر رسمی است که شناسه خاصی در جامعه دارد. اصول کلی اخلاقی، چیزی جز قواعد پذیرفته شده رفتار اجتماعی و احکام ویژه اخلاقی نیز چیزی جز کاربرد آن احکام در مواردی خاص نیستند.»(1)

این دیدگاه، رفتارها را می­سنجد و آنها را ارزش­گذاری می­کند و کاری به خصلت­های درونی و فضایل و رذایل افراد ندارد. آنچه مهم است انجام کار نیک و ترک کار بد است. در واقع، این دیدگاه بر خلاف نگاه قبلی که فضیلت­گرا بود، وظیفه­گراست و موضوع علم اخلاق را رفتار انسان­ها می داند

نه ملکات آنها. البته رفتاری که از روی اختیار و آزادی صورت گیرد، نه از روی غریزه درونی یا اجبار بیرونی.(2)

دانشمندان اسلامی، بیشترین توجه را به چگونه بودن دارند، ولی دانشمندان غرب از چگونه رفتار کردن سخن می گویند، زیرا اساس تفکر و اندیشه اخلاقی غرب، مربوط به رفتار آدمی است ودیدگاه­های نظری را در بحثهای فلسفه اخلاق می آورند.

در بین حکمای اسلامی، ملاصدرا، حکمت عملی و اخلاق را اعم گرفته و بخشی از آن را رفتار برخاسته از ملکات نفسانی و خوی آدمی می داند:

«و بالجمله انّ الحکمه العملیه قد یراد بها نفس الخُلق و قد یراد بها العلم بالخُلق و قد یراد بها الافعال الصادره عن الخُلق، فالحکمه العملیه التی جعلت قسیمه للحکمه العلمیه النظریه، هی العلم بالخُلق مطلقا و ما یصدر منه: گاهی منظور از حکمت عملی، نفس خوی است و گاه علم به خوی و گاه