درآمدی بر اخلاق پزشکی در اسلام صفحه 9

غزالی از دانشمندان بزرگ اسلامی و صاحب کتاب احیاء علوم الدین که مرحوم فیض کاشانی در محجهالبیضاء، به شرح و نقد آن پرداخته، احیاء العلوم را در چهار بخش ارائه کرده است: عبادات، عادات، مهلکات و منجیات. در بخش اول به بیان اسرار عبادات و در بخش دوم به بیان آداب زندگی و در دو بخش بعدی به بیان خصال پسندیده و ناپسند پرداخته است.

علامه شبّر نیز در کتاب اخلاق خود، رکن سوم و چهارم کتاب را به بیان مهلکات و منجیات اختصاص داده و برای هر کدام چهارده باب ذکر کرده است. از نظر ایشان پایه­های اخلاق بر چهار رکن حکمت، شجاعت، عفت، و عدالت استوار است که باید در نفس راسخ و استوار شده باشد.

دیدگاه دیگر در موضوع و هدف علم اخلاق، از سوی برخی عالمان اخلاق در مغرب زمین مطرح شده است. این دیدگاه، ارزش های اخلاقی را ناظر به رفتار آدمی می داند، نه ملکات و صفات، و علم اخلاق را صرفاً بیان کنندۀ ارزش و لزوم رفتارها معرفی می کند و ه-دف اصلی اخلاق را نیز تصح-یح رفتارها دانسته، ورای آن هدف

دیگری را نشان نمی دهد.

فولکیه(1)

می گوید: «علم اخلاق عبارت از مجموعه قوانین رفتار است، که انسان با عمل به آن می تواند به هدفش نایل آید.»(2)

و ژکس می نویسد: «علم اخلاق عبارت است از تحقیق در رفتار آدمی، بدان گونه که باید باشد.»(3)

این دیدگاه، اخلاق را قواعدی برای رفتار می­داند، قواعدی که لازم است همه به آن احترام بگذارند تا جامعه اخلاقی شود. البته منظور آنان، وضع قوانین اخلاقی

1- . Foulquie, Paul.
2- . مدرسی محمدرضا، فلسفه اخلاق، تهران، سروش، 1371؛ به نقل از الاخلاق النظریه، عبدالرحمن بدوی، ص 10.
3- . ژکس، فلسفۀ اخلاق (حکمت عملی)، ترجمۀ ابوالقاسم پورحسینی، کتاب های جیبی، تهران، 1357، ص 9.