مهدی باوری در کودکان صفحه 11

دو. راهکار تربیتی

واژه «راه کار» در زبان فارسی، برای معانی همچون راه حل، پاسخ، شیوه نامه، چاره جویی، روش اجرای کار و روش حلّ مسأله کاربرد دارد. «روش» (1) نیز به معنای قاعده، قانون، طریقه، شیوه، اسلوب، سبک و منوال آمده (2) و در اصطلاح تعاریف متعدّدی برای آن ارائه شده است. (3) در علوم عملی مانند تعلیم و تربیت، «روش» به راه یا قاعده ای اطلاق می شود که برای رسیدن به هدفی عملی اتّخاذ می گردد و در مقابل مؤلّفه های دیگری همچون اصول، مبانی، اهداف، ساحت ها و مراحل قرار دارد. این روش ها که با عناوینی کلّی بیان می شوند، در فضای تربیت اسلامی ناظر به انواعی از فعّالیت های اختیاری بوده که ما را به اهداف مطلوب در حوزه ی تربیت اسلامی می رسانند و شامل فعّالیت های خاصّ آموزشی و پرورشی و همچنین انواع عملیّات مدیریّتی مانند برنامه ریزی و ارزیابی نیز می شود. (4)

به بیان ساده تر، راه کار تربیتی یعنی تمام راه حل ها و شیوه های اجرایی که هماهنگ با مؤلّفه های تربیتی در جهت رشد و شکوفایی استعدادهای متربّی استفاده می شوند و بر نگرش، اخلاق و رفتار او بر اساس اهدافی مشخّص اثر می گذارند. تربیت، یک فرآیند تدریجی منسجم دارد که شیوه های به کارگیری و اجرای آن ها را، راه کار تربیتی معیّن می کند. در این پژوهش، از میان واژگان هم سو و هم معنایی مانند روش، شیوه و قالب، کلمه «راه کار» انتخاب شده است بدین جهت که شامل تمام مراتب طولی روش ها (همه روش های کلّی، جزئی و جزئی تر) باشد. (5)

1- Method.
2- دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، ج8، ص4538.
3- برخی از تعاریف«روش» جمع آوری و در علوم تربیتی مورد بحث قرار گرفته اند. ر.ک. رفیعی، بهروز، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت، ج3، ص265-272 و همچنین حسینی زاده، علی، نگرشی بر آموزش با تأکید بر آموزش های دینی، صص 28-29.
4- مصباح، محمّد تقی، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، صص 65 و445 و450.
5- توضیح آن ذیل گونه شناسی خواهد آمد. ر.ک. همین فصل، گفتار سوّم، ص40-41.