مهدی باوری در کودکان صفحه 78

عقاید دینی را قبول کرده و در او باوری تزلزل ناپذیر نسبت به آن ها پدید آید.

از سوی سوّم، با این که تلقین روش تربیتی تأثیرگذار شمرده شده ولی به معنی فرونشاندن باور در انسان بوده که منجر به تحمیل عقیده ای خاص و اجبارکردن فرد بر پذیرش آن است. در این صورت، حقّ اندیشه ورزی، قضاوت و انتخاب در متربّی سلب شده و در نتیجه موجب ایجاد تعهّدی تزلزل ناپذیر در او همراه با روحیّه ای متعصّبانه، نگرشی مصونیّت آمیز نسبت به آن عقیده و بی اعتمادی به سخن دیگران می شود و البتّه گاهی باعث دل زدگی و بی رغبتی نسبت به گزاره های تلقین شده می گردد. بدیهی است که این امور با تربیت عقلانی منافات دارد. بنابر نظر برخی پژوهشگران فلسفه ی تحلیلی تعلیم و تربیت مانند آنتونی فلوو و پل هرست (1) استفاده از تلقین در ارایه ی مباحث دینی و تربیت دینی، عملی تحقیرآمیز و زشت، روشی غیراخلاقی و غیرعقلانی و همچنین تهدید برای هر نوع آموزشی محسوب می شود. (2) البتّه اشکال اصلی آن ها به ماهیّت مفهوم تربیت دینی بر می گردد و مدّعی تلقین آمیز بودن آن هستند که پاسخ های مقتضی از جانب طرف داران تربیت دینی داده شده است. (3)

دو. پاسخ با تبیین دو گونه تلقین

اشاره

در پاسخ به سؤال مذکور، چنین به نظر می رسد که اصلِ تحقیقی بودن عقاید از جمله مهدویّت و همچنین لزوم توجّه به تربیت عقلانی و پرهیز از تحمیل عقیده به ویژه نسبت به کودکان، اموری هستند پذیرفته شده و غیرقابل انکار. امّا پاسخ دهی به پرسش مذکور، در گرو تبیین دو گونه تلقین نسبت به فرآیند آموزشی است.

بهره بری از تلقین در حیطه آموزشی

الف) تلقین آسیب زا در فرآیند آموزش ممنوع است.

ب) تلقین باورساز پس از آموزش مُجاز است.

1- Anthony Flew and Paul Hirst.
2- حیدری، محمّدحسین و نصر بختیاری، حسن علی، «تلقین؛ چالشی فراروی تربیت دینی»، فصل نامه اسلام و پژوهش های تربیتی، پاییز و زمستان 1388، شماره2، صص 87-88.
3- ر.ک: باقری، خسرو، چیستی تربیت دینی (بحث و گفتگو با پروفسور پاول هرست).