مهدی باوری در کودکان صفحه 82

دو نوع مذکور، وابسته به عواملی مانند وسعت و ضیق بودن ضمیر تلقین شونده است، پس هر یک در شرایط خاصّی نتیجه مثبت می دهد. (1)

دو. تلقین قولی و فعلی و محیطی

آن چه از استعمال کلمه ی تلقین پیرامون متعلَّق تکرار یا جنس مادّه ی تلقینی متبادر است غالباً چیزی از سنخ لفظ در قالب گفتار یا نوشتار می باشد، یعنی مثلاً واژه یا گزاره ای چندین مرتبه گفته می شود تا باور متناسب با آن، در جان و روح تلقین شونده تثبیت گردد که به آن تلقین قولی گفته می شود. در قرآن کریم نیز از این نوع تلقین در قالب تکرار آموزه ای خاص استفاده شده که بارزترین نمونه ی آن، 31 بار تکرار آیه «فَبِأیِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذّبانِ» در سوره ی «الرّحمن» و 10 مرتبه تکرار آیه «ویلٌ یَومَئِذٍ لِلمُکَذِّبِینَ» در سوره ی«المرسلات» است. پیرامون تلقین قولی در فضای خودتلقینی، روایتی وارد شده که در آن سفارش شده به گفتن «لااله الاالله» در هنگامی که اندیشه های کفرآمیز در دل موج می زند.

«شخصی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: گاهی تصوّرات کفر آمیزی در دلم خطور می کند. ایشان فرمودند: هر گاه چنین شد بگو لا اله الا اللَّه. از آن پس هر گاه وسوسه ای در دلم ایجاد می شد می گفتم لا اله الا اللَّه، و آن وسوسه ها برطرف می شد.» (2)

افزون بر تکرار واژگان، می توان یک حالت روحی روانی یا رفتار را نیز تلقین کرد، یعنی با انجام مستمر و پی در پی نوعی عمل یا نشان دادن روحیّه ای خاص، باور مورد نظر در معرض تلقین قرار گیرد که تلقین فعلی نام گرفته است. تلقین فعلی در فضای خودتلقینی یعنی آشکار ساختن عملی به نحو تظاهر بر اعضا و جوارح، در حالی که آن فعل و آثار آن در درون ما ریشه ندوانده است تا سایه و طنین آن را به درون بیفکنیم. (3)

به طور کلّی، استمرار و عمل پیوسته آثار فراوانی دارد مانند یادگیری درست، سرعت

1- هاشمی، انسیه، نقش تلقین در تقویت اراده، ص13.
2- «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّهُ یَقَعُ فِی قَلْبِی أمْرٌ عَظِیمٌ فَقَالَ قُلْ لا إلَهَ إلا اللَّهُ قَالَ جَمِیلٌ فَکُلَّمَا وَقَعَ فِی قَلْبِی شَیْ ءٌ قُلْتُ لاإلَهَ إلا اللَّهُ فَیَذْهَبُ عَنِّی»؛( کلینی، محمّدبن یعقوب، کافی، ج2، باب الوسوسه و حدیث النّفس، ص424). ترجمه از بهبودی، محمّد باقر، گزیده کافی، جلد 1، ص287-288.
3- باقری، خسرو، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، صص 68-69.