اتحاد و انسجام صفحه 301

اندیشه ها

- ایشان تفرقه را سبب ناتوانی مسلمین در مقابل دشمنان اسلام می دانست و آن را موجب ضعف مادی و معنوی به شمار می آورد. او اخوّت و برادری را بهترین سلاح برای پیروزی مسلمین معرّفی می نمود.

به جهت حفظ امانتداری کلام بزرگان، عین سخنان ایشان را در اینجا ذکر می کنیم هرچند شیوۀ ادبیاتی ایشان، تاحدی سنگین و رایج عصر خود بوده است.

ایشان می گفت: «یکی از اسباب ممرضۀ مسلمین، افتراق مسلمین و انفصام خیط اخوّت از میانۀ آنهاست. به واسطۀ اختلاط با اجانب که موجب اضمحلال هر یک شده معاشاً و معاداً، حتی آن که اجتماعات مختلفه المسالک موجب ضعف و اختلال است. فضلاً عن الانفراد (1) و هرچه انفراد بیشتر شود اختلال و انحلال (2) شدّت نماید تا به سرحدّ انعدام همۀ جهات و حیثیّات رسد؛ چنان چه حس اعداء این جهت را، موجب هیجان و حرکت سریعۀ آن ها گردیده (3) و البته با این حالت حاضره اساس زندگی دینی و دنیوی شما را برچیده و مصداق آیۀ کریمۀ «خَسِرَ الدُّنْیا وَ الآخِرَهَ ذلِکَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِینُ» (4) خواهد گردید. (5)در نتیجه باید بگوئیم «لا عدّه الا بالاُخوّه» (6) زیرا که عدد، اگرچه فوقِ حدّ نهایت بوده باشد، ولی مادامی که مرتبط نشوند به خیط اخوّت، در حکم غیریّت و مباینت است چنان چه دانه های تسبیح، مادامی که به واسطۀ خیطی منتظم نشوند حرکت هیچ کدام باعث حرکت دیگری نگردد. (7)

1- (1) . اجتماعاتی که متّحد و متّفق هستند لکن دارای مسلک های گوناگون می باشند، در معرض خطر ضعف و از هم پاشیدگی قرار دارند، چه رسد به جوامعی که اتّحاد و یگانگی در آنها وجود نداشته باشد و دچار تکروی و انفراد باشند..
2- (2) . اختلال: اضطراب و ناپایداری؛ انحلال: از هم پاشیدگی..
3- (3) . دشمنان دین این مطلب را فهمیده اند که رمز موفقیّت آنان در تفرقه و پراکندگی مسلمانان است (فَرِّق تَسِدْ: تفرقه بینداز - حکومت کن)..
4- (4) . سورۀ حج، آیۀ 11..
5- (5) . عارف کامل (آیت اللّٰه میرزا علی شاه آبادی)، ص181..
6- (6) . یعنی: عدّه حاصل نیاید، مگر به اخوّت و برادری..
7- (7) . همان، ص184..