اتحاد و انسجام صفحه 311

اندیشه ها

- علّامه کاشف الغطاء تنها عامل ضعف مسلمانان را ضعف دینی و نفوذ روح غربی در آنها می دانست و برای مقابله با آن، تحقّق وحدت مسلمانان را پیشنهاد می کرد.

- او تأکید بر اتّحاد میان فرقه های مسلمان داشت. هرچند مانند بسیاری دیگر از منادیان وحدت اسلامی تعریف و تفسیر روشنی در این زمینه ارائه ننمود، اما می خواست که مسلمانان به این دعوت پاسخ مثبت دهند. او تا آنجا به نقش اتّحاد اسلامی اهمیّت می داد که جنگهای صلیبی، حملۀ مغولان به امپراطوری اسلامی و نفوذ استعمار نوین غربی در جهان اسلام را معلول فقدان اعتماد میان مسلمانان می دانست. از این رو تلاش وی در دفاع از تشیّع و شناساندن آن نیز به انگیزۀ زدودن غبارهای سوء تفاهم بین دو مذهب بزرگ اسلامی و نزدیک کردن شیعه و سنّی بود. لذا علمای فِرق مختلف اسلامی به او احترام می گذاشتند. (1)- در نگاه ایشان اسلام بر دو پایه استوار است، کلمۀ توحید و توحید کلمه. او می گفت:

«اسلام آئین یکتاپرستی و تساوی مردم دربرابر قانون است... .

- کاشف الغطاء همواره بیمناک تفرقۀ مسلمانان بود، و در پاسخ استفتائی که از ایشان شده بود نوشت...، «از تفرقه بپرهیزید و با دست خود تان موجب شکست خود تان نشوید». (2)- به عقیدۀ وی بیگانگان بر مسلمانان حکومت می کنند، آنان را به بردگی می برند، سرزمین هایشان را اشغال می کنند و... تنها علّت این بدبختی ها، تفرقۀ مسلمانان است.

- او می گفت: جای بسی تأسّف است که پیروان ادیان آسمانی، به جای اینکه همانند یک روح در چند پیکر باهم متّحد باشند، گرفتار جدایی و دشمنی با یکدیگرند.

- ایشان نقشۀ استعمارگران را در شعار «اختلاف بینداز و حکومت کن» می دانست. (3)- نگاه آسمانی وی اینگونه بود که: بیگانگان، فقر و نادانی و عقب ماندگی ما را می خواهند و ما خواهان دانش، سعادت و پیشرفتیم. آنها می خواهند که ما به جان یکدیگر بیفتیم ولی ما به دنبال برادری و اتّحاد هستیم.

1- (1) . علمای مجاهد، ص 384 و 386..
2- (2) . طلایه داران تقریب (3)، ص44..
3- (3) . همان، ص 81 ، سخنرانی در کنفرانس اسلامی، پاکستان، 1371ق..