اتحاد و انسجام صفحه 331

اندیشه ها

- آنچه مخصوصاً ایشان بدان می اندیشید این بود که زمینه را برای پخش و انتشار معارف اهل بیت علیهم السلام در میان براداران اهل سنت فراهم کند و معتقد بود که این کار جز با ایجاد حُسن تفاهم امکان پذیر نیست. توفیقی که آن مرحوم در طبع برخی کتب فقهی شیعه در مصر به دست خود مصریان در اثر حُسن تفاهمی که به وجود آورده بود کسب کرد، از مهمترین موفّقیتهای علمای شیعه است. جزاه اللّٰه عن الاسلام و المسلمین خیر الجزاء. (1)- ایشان بر کتب و آراء فقهی علمای اهل سنت تسلّط عجیبی داشت، او در اثر مطالعات و تحقیقات گسترده ای که در این وادی داشت به این نتیجه رسیده بود که با آگاهی از محتوای روایات و فتاوای رایج اهل سنت در زمان امامان معصوم علیهم السلام ، بهتر، راحت تر و دقیق تر می شود محتوای روایات و منظور فرمایشات ائمه معصومین علیهم السلام را دریافت. در همین راستا جملۀ معروفی از ایشان نقل است که: «فقه شیعه در حاشیۀ فقه اهل سنت است». (2)توضیح: این جمله بیانگر غنای فقهی شیعه و تفوّق آن بر فقه زمان صدور روایت است.

زیرا در طول تاریخ زندگانی معصومین علیهم السلام ، شیعیان جز چند سال بیشتر حکومت نداشتند و اغلب حکومت، در دست بنی امیّه و بنی عبّاس و مخالفین اهل بیت علیهم السلام بود، و فتاوای اهل سنت در میان مردم رواج داشت، محّدثان و اصحاب امامان علیه السلام نیز با توجه به فضای حاکم بر جامعۀ آن روز از ائمه علیهم السلام سؤال می کردند و امامان علیهم السلام هم با توجه به همین معنا پاسخ می دادند.

به عبارت دیگر فقه شیعه ناظر بر فقه اهل سنت است، زیرا جوابها و فرمایشات امامان علیهم السلام ناظر بر فتاوای فضای حاکم می باشد، این سخن برای فقهاء راه گشاست که هنگام فتوا دادن به فضای حاکمِ زمانِ صدورِ روایت توجّه و دقّت کنند.

- آیت اللّٰه بروجردی سعی داشت تا به ادلّۀ اهل سنت دست یابد و موضوع و مسأله را درست بررسی و ریشه یابی نماید.