آنگاه که فعالیت های فرهنگی پوچ می شود صفحه 146

1- سوره فاطر، آیه10.

2- در مورد «عزّت»، لسان العرب در ذیل ماده «ع. ز . ز» عزیز را چنین معنی می کند: «رَجُلُ عزیز» یعنی؛ «مَنیعٌ لا تُغْلَبْ و لا یقْهَر»؛ انسانی غیر قابل نفوذ که مغلوب و مقهور نمی شود. نهایه ابن اثیر «العزیز» را چنین معنی می کند: «هو الغالبُ القوی الّذی لا یغْلَب. والعزّهُ فی الاصل: القوهُ و الشَّدَهُ وَ الْغَلبه»؛ عزیز آن غالب قوی است که مغلوب نمی شود و عزت در اصل به معنی قوت و شدت غلبه است. مجمع البحرین می فرماید: «العزیز مِن اسمائه تعالی، و هو الّذی لا یعادِلُهُ شَیئٌ اَوِالْغالِبُ الّذی لا یغْلَب»؛ عزیز از اسماء الهی است، کسی است که عِدل و معادلی ندارد، یا غالبی است که مغلوب نمی شود. در مقابل معنی عزیز بر اساس معانی فوق مفهوم «نِفْله» را قرار دادم که در فرهنگ های لغت به معنی تلف شده، از بین رفته، و به هدر رفته آمده است.

3- همان.

آیه عجیبی است، سه نکته اساسی در رابطه با شناخت حقایق مطرح می کند. می گوید: ای انسان ها! آیا شما از پوچ شدن نمی ترسید؟ پوچ شدن یعنی بیست سال نماز بخوانید ولی در آخر مثل همان اول باشید، اگر بیست سال نماز من موجب نشود که خشم من در اختیارم باشد، اخلاق من هنوز خراب باشد، اگر بیست سال نماز من حبّ دنیا را در من از بین نبرده باشد، یقین بدانیدکه خطر فرو افتادن در پوچی را از بین نبرده است. چرا؟ برای این که به خدای عزیز متصل نشده ایم. «اَرْضُ الْعَزِیز» یعنی زمینی که آب بر آن غلبه نمی کند و به اصطلاح آب بر آن سوار نمی شود. معنی عزت یعنی عدم انفعال، عدم فرسایش. بر همین اساس می توان «عزت» را عدم پوچی معنی کرد. خداوند می فرماید هرکس عزت می خواهد: «مَن کَانَ یُرِیدُ الْعِزَّهَ» اگر کسی همواره در پی نجات از پوچی است و برای آن برنامه ریزی کرده، راهش نزدیکی به عزت محض یعنی خداوند است.

بعضی از مردم اصلاً نگران پوچی خود نیستند، سوار اتوبوس می شود، با این که در ایستگاه بعدی پیاده خواهد شد، شروع می کند از وضع فرزندانش و این که چند فرزند دارد برای شما صحبت کردن، فکر نمی کند که آیا این صحبت ها نتیجه ای هم دارد؟ کار این فرد را نمی گویند طلب عزت که مصداق «مَن کَانَ یُرِیدُ الْعِزَّهَ» باشد، چون او برنامه ای برای نجات از پوچی نریخته است. قرآن می فرماید اگر کسی می خواهد سراسر حیاتش پوچ نشود و می خواهد از زندگی اش نتیجه واقعی بگیرد، فقط باید مسأله اش را با خدا حل کند، زیرا تمام عزت و عدم فرسایش از خدا است. خداوند در جایگاه یک مرشد مطلق است، چون رب انسان ها است. می پرسی چطوری من به عزت برسم و از خواری و پوچی نجات یابم؟ با زیبایی تمام با آدم حرف می زند و می فرماید: باید به طرف عزت بروی که فرسایش پیدا نکنی و همه عزت نزد خداوند است «فَلِلّهِ الْعِزَّهُ جَمِیعاً». به واژه «جمیعاً» عنایت داشته باشید؛ پس هر جا عزتی هست، ریشه اش در تجلی صاحب عزت است. وقتی این نکته را با تمام صراحت اعلام فرمود، حالا راه رسیدن به عزت را نشان می دهد، می فرماید: «إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ» عقیده پاک به سوی صاحب عزت می رود، پس آن کسی هم که قلبش حامل آن عقیده است به صاحب عزت نزدیک می گردد و در نور پایدار او، پایدار می ماند. پس اولین کار برای کسی که برنامه