آنگاه که فعالیت های فرهنگی پوچ می شود صفحه 168

در صدر اسلام پیامبر صلی الله علیه و آله به مسلمانان می فرمودند: قرآن بخوانید و توصیه می کردند: اگر کسی شب جمعه سوره کهف را بخواند از فتنه های آخرالزمان در امان خواهد بود. اصحاب در آن فضای معنوی بنا به راهنمایی های رسول خدا صلی الله علیه و آله قرآن می خواندند و چون توجهشان فقط به قالب قرآن نبود، از طریق آیات الهی در حضور عالم قدس و معنا می رفتند و بعد هم خیلی چیزها به دست می آوردند ولی بنی امیه که می آیند هرچند به ظاهر هیچ کاری نمی کنند اما جهت ها را که به سوی عالم قدس بود عوض می کنند و اهل البیت علیهم السلام را هم که متذکر عالم قدس بودند از صحنه خارج می نمایند، و چون در آن شرایط جهت فعالیت های فرهنگی گم شد، نهایتاً به جای توجه به عالم قدس و سیراب شدن از حقایق آن عالم، مجبور شدند به یونانیت روی آورند.

ریشه تاریخی انحراف از عالم قدس

بنی امیه و بنی عباس برای این که جای خالی فرهنگ اهل بیت علیهم السلام را که خانه نشینشان کرده بودند، پرکنند مجبور شدند به یونانیت روی آورند، کتاب های یونانی را ترجمه کردند، و در جامعه اسلامی به جای تدبّر در قرآن و بهره بردن از حقایق قرآنی، بحث های مطرح شده در تفکر یونانی به میان آمد. بحث های مطرح شده در فلسفه یونانی بد نیست، ولی به من بگویید مگر جز این است که اساساً روش فلسفی، روش سر و کار داشتن با مفهوم حقیقت است و نه با وجود حقیقت. و این اولین مشکل است، چون ما فکر می کنیم با علم به مفهومِ حقیقت با خود حقیقت روبه روهستیم. آری مفهوم حقیقت آدرس پی بردن به وجود حقیقت است، ولی آدرس یک منزل را داشتن به معنی قرارگرفتن در آن منزل نیست. اگر راه اهل بیت پیامبر علیهم السلام را طی کرده بودند، علاوه بر این که آدرسِ رسیدن به حقایق را داشتند، در عالم قدس سکنی می گزیدند. امثال فارابی و ابن سینای عزیز به عنوان عکس العمل در مقابله افراط و تفریط معتزلیان و اشاعره آمدند و فلسفه یونان را در فضای فرهنگ اسلامی سر و سامان دادند و سعی کردند در کنار روحیه مفهوم گراییِ فلسفه یونانی، یک حالت شهودی و حضوری را نیز در آن