الگوی بانکداری اسلامی صفحه 239

تلاش های اولیه برای ایجاد بانک داری بدون ربا بیشتر متمرکز بر تجدید نظر در مفهوم و مصداق ربا بود تا نشان دهند ربایی که در قرآن تحریم شده، شامل بهره بانکی نمی شود و به همین جهت، برخی مفسران مشهور اهل سنت واژه «نزول» را به جای «بهره» در تفسیر ربا به کار بردند تا براین اساس بگویند معاملات بانکی ربوی نیستند؛ لکن این تلاش ها در طرفداری از مشروعیت بهره هنوز نتوانسته است خللی در عقیده عالمان دینی و اغلب متخصصان کنونی اقتصاد اسلامی ایجاد کند. (1)

دومین شیوه مواجهه با پدیده بانک این بود که بانک داری و تأمین مالی اسلامی اساسا بانک داری ای متداول است که در درون خود پیش نیازها و مقتضیات دین را لحاظ کرده و همگام با این مقتضیات حرکت می کند. درنتیجه، این نوع بانک داری را می توانیم مدل بانک داری مطابق با شریعت یا «بانک داری حلال» بنامیم. این مفهوم از سوی متخصصان بانک داری و تأمین مالی اسلامی مدنظر قرار گرفته است. این دیدگاه به طور بنیادین مؤید بانک داری مالی غربی با پیش فرض های اسلامی است.

سومین شیوه مواجهه با این پدیده این بود که بانک داری اسلامی را به عنوان بخشی از یک نظام اسلامی برمی شمرد. این دیدگاه از سوی اقتصاددانان اسلامی متقدم و محققان اسلامی علاقه مند به این مباحث مطرح شده است. مطابق این دیدگاه، باید بانک داری و تأمین مالی اسلامی را در جهت نیل به اهداف سیاسی نظام اسلامی به طور کلی، و نظام اقتصادی اسلام به طور خاص به کار برد. اهداف اصلی نظام اقتصادی اسلامی عبارت است از: دستیابی به عدالت و توزیع عادلانه منابع و ثروت در جامعه، رشد و توسعه اقتصادی و استقلال و خودکفایی