الگوی بانکداری اسلامی صفحه 42

ب) قراردادهای مبادله ای: بانک ها از طریق قراردادهای مبادله ای می توانند با استفاده از منابع تقاضای مشتریان خود را پاسخ دهند. قراردادهای مبادله ای ویژگی هایی دارند که آنها را از سایر قراردادها متمایز می کند. برخی از آنها عبارتند از: انتفاعی بودن قرارداد، معیّن بودن سود، تملیکی بودن قرارداد و عدم نیاز به نظارت و کنترل. بنابراین ویژگی این عقود در این است که هیچ یک از آنها در بازار وام و پول (بازار قرض ربوی) صورت نمی گیرد. در تمام این قراردادها پول ابتدا به سرمایه نقدی تبدیل می شود، سپس متقاضی از این سرمایه برای تهیه نهاده یا خدمتی استفاده می کند و با ایجاد ارزش افزوده در بخش واقعی اقتصاد، درآمد کسب می کند و تسهیلات گرفته شده را بازپرداخت می کند. پس رابطه، رابطه پول

با پول نیست، بلکه رابطه پول - کالا - پول است. دارایی پولی وقتی درآمد پولی ایجاد می کند که در بخش واقعی ارزش افزوده ای ایجاد کرده باشد. (1)

ویژگی دیگر این عقود تضمین اصل سرمایه با سود معین است. این قراردادها عبارتند از:

یکم) فروش اقساطی : بانک کالای موردنیاز متقاضی را به صورت نقد خریده، با احتساب سود بانکی، به صورت نسیه اقساطی به متقاضی می فروشد.

دوم) اجاره به شرط تملیک : بانک سرمایه ثابت و مستغلات مورد نیاز متقاضیان را به صورت نقد خریده، با احتساب سود بانکی به صورت اجاره به شرط تملیک به متقاضیان وامی گذارد.

سوم) جعاله : بانک خدمات موردنیاز متقاضیان را به جعاله نقدی تملّک، و در جعاله ثانوی به صورت اقساطی به متقاضی تملیک می کند.