- سخن ناشر 1
- مقدمه مؤلف 3
- اشاره 5
- 1- واژه آندلس 5
- محدوده جغرافیایی 7
- شهرهای اسلامی در آندلس 9
- اشبیلیّه 11
- قرطبه 13
- استجه 14
- قرمونه 14
- طلیطله 15
- بلنسیه 16
- مرسیه 18
- سرقسطه 19
- تُطیلَه 20
- طرّکونه 21
- طرطوشه 21
- لارده 21
- قسطلونه 22
- دانیه 23
- ألش 24
- اوریوله 24
- لَقَنْتْ 24
- قرطاجنه 25
- غرناطه 26
- جیّان 27
- وادی آش 27
- بیّاسه و ابدّه 28
- مالَقَه 29
- ارشدونه 29
- لورقه و بسطه 29
- المُنَکَّب 30
- حصن جبل فاره 30
- مَربَّله 30
- رُنْده 31
- المَریَّه (مرآه البحر) 31
- الجزیره الخضراء یا جزیره ام حکیم 32
- جبل الطارق 32
- طریف 32
- شریش 33
- بنبلونه 34
- بُرْغُشْ 34
- شقوبیه 35
- بلد الولید 35
- وادی الحجاره (مدینه الفرج) 35
- مجریط (مادرید) 35
- لیون 36
- شنت یاقب (شنت یاقو) 36
- أوقییدو 37
- کوادنجا 37
- سمّوره 37
- بطلیوس 38
- لبله (لبله الحمراء) 38
- مارده 38
- شنتمرّیه یا فارو 39
- شلب 39
- یابره 40
- اشبونه 40
- باجه 40
- شِنْتَره 41
- شنترین 41
- برشلونه (بارسلون) 42
- جزایر آندلسی مدیترانه 42
- نگاهی اجمالی به تاریخ اسپانیا پیش از فتح 44
- انحطاط گوت ها 46
- اشاره 51
- موسی بن نصیر 51
- 2- ورود اعراب به آندلس 51
- دوره والیان اموی آندلس- (92ه.- 138ه/711م-756م) 55
- تشنج در انتخاب والیان آندلس 59
- لشگر یزید در آندلس 61
- ابوالخطّار و اتحاد موقت اعراب 63
- چکیده 65
- نتایج «فتح آندلس» 66
- پرسش 67
- منابع، برای مطالعه بیشتر 68
- 3- سیاست امویان در آندلس 70
- اشاره 70
- صمیل زمینه ساز استقرار امویان در آندلس 73
- عبدالرحمن اموی از شام تا آندلس 77
- چکیده حوادث دوره والیان آندلس 80
- نتایج دوره والیان در آندلس 82
- سؤالات دوره والیان 83
- منابع بیشتر دوره ولاه 84
- 4- عبدالرحمن و انحصار قدرت 85
- 5- شورش های دوره عبدالرحمن اول 90
- اشاره 90
- تصفیه خونین اعراب اشبیلیّه 91
- اشاره 94
- 6- عملیات نظامی در شمال آندلس 94
- دولت عباسی شارلمانی و امویان آندلس 95
- بحران جانشینی 99
- اشاره 99
- 7- هشام بن عبدالرحمن الرضا 99
- صوائف زمان هشام 101
- سومین عادل بنی امیه!! 101
- اشاره 103
- 8- حَکَم بن هشام (حَکَمِ اوّل) 103
- تصفیه خونین طلیطله- (واقعه حفره) 104
- حَکَم ربضی 105
- غزوات خارجی حکم 107
- اوج خلافت اموی 109
- 9- عبدالرحمن بن حکم بن هشام (الاوسط ) 109
- شورش های ثغر الاوسط 110
- غزوات خارجی عبدالرحمن اوسط (صوائف) 112
- اشاره 116
- 10- محمد بن عبدالرحمن 116
- شورش ابن مروان جلیقی 118
- شورش ابن حفصون 120
- 11- خلافت منذر بن محمد 123
- 12- خلافت عبدالله بن محمد بن عبدالرحمن بن حکم 125
- شیوع اضطراب آندلس 125
- اشاره 125
- 13- خلافت عبدالرحمن بن محمد (الناصرلدین اللّه) 131
- اشاره 131
- شیوع نفاق و فتنه در آندلس 131
- جنگ های الناصر 132
- غزوه پنپلونه 135
- ناصر و ادریسیان 137
- الف) مناسبات با دولت های اروپایی و شمال آندلس 139
- 14- روابط خارجی دولت امویان آندلس 139
- ب) روابط دولت اموی با بیزانس 142
- ج) روابط دولت اموی آندلس با فاطمیان 143
- اشاره 146
- 15- حَکَم بن عبدالرحمن (المستنصربالله) 146
- حَکَم و سلطه امویان بر مغرب اقصی 148
- اشاره 151
- منصور 151
- 16- هشام بن حکم و آغاز انحطاط دولت اموی 151
- دولت بنی عامر 154
- 17- محمد بن هشام بن عبدالجبار 158
- 18- آشوب بربرها (الفتنه البربریه) 162
- اشاره 162
- بازگشت مهدی به خلافت 163
- خلافت دوم هشام (المؤید) بن حکم بن عبدالرحمن 164
- دومین دوره حکومت سلیمان بن حکم 165
- 19- فروپاشی دولت اموی 167
- اشاره 167
- مرتضی مروانی 168
- اشاره 172
- 20- فرهنگ و تمدن اسلامی در دوره امویان 172
- سازمان دولت 175
- تأسیسات در دوره اموی در آندلس 176
- علوم و معارف در آندلس 178
- استمرار علوم و معارف اسلامی در دوره ملوک الطوایف 196
- چکیده دوره امویان آندلس (138-422ه) 198
- پرسش 203
- نتایج «دوره حکومت امویان در آندلس» 203
- منابع، برای مطالعه بیشتر 205
- 21- ملوک الطوایف؛جنگ احزاب 207
- اشاره 207
- دولت بنی حمود 209
- دولت علی بن حمود در قرطبه 210
- یحیی بن علی بن حمود 211
- بازگشت امویان 212
- ادریس بن علی بن حمود و سقوط بنی حمود 214
- دولت بنی جهور در قرطبه- (422-462ه) 215
- سقوط بنی جهور 216
- 22- بزرگ ملوک الطوایف؛ بنوعبّاد 218
- اشاره 218
- جانشینان ابن عبّاد 220
- دولت بنی هود در سرقسطه (481-504ه) 221
- سلیمان بن هود 222
- دولت بنی افطس، بنو مسلمه (413-478ه) 224
- دولت بربری غرناطه (403-483ه) در جنوب آندلس 225
- دولت بنی ذوالنون در طلیطله (400- 478ه) در ثغر اوسط 226
- دولت بنی رزین (403-497ه) 227
- چکیده دوره اول ملوک الطوایف در آندلس 228
- نتایج دوره اول ملوک الطوایف در آندلس 230
- پرسش 231
- منابع، برای مطالعه بیشتر 232
- 23- مرابطین 233
- اشاره 233
- سقوط طلیطله 234
- استمداد ملوک الطوایف از مرابطین 236
- نبرد زلاّقه 238
- پایان دوره اول ملوک الطوایف 240
- جنگ اقلیش 243
- شورش مریدین 245
- شورش قرطبه 246
- دوره دوّم ملوک الطوایف 247
- چکیده دوره مرابطین در آندلس 248
- نتایج دوره حکومت مرابطین در آندلس 250
- پرسش 251
- منابع، برای مطالعه بیشتر 252
- 24- موحدین و استمرار وحدت سیاسی مغرب و آندلس 253
- اشاره 253
- پیروزی الْارک و شکست العِقاب 256
- آغاز دوره سوم ملوک الطوایف آندلس 258
- چکیده دولت موحدین در آندلس 261
- نتایج حکومت موحدین در آندلس 263
- پرسش 264
- منابع، برای مطالعه بیشتر 265
- اشاره 266
- 1- علوم دینی 266
- 25- علوم، فرهنگ و تمدن اسلامی 266
- 2- فلسفه و کلام 267
- 3- تصوف 269
- 4- ادبیات 270
- 5- تاریخ و جغرافیا 271
- هنر خوش نویسی 272
- چکیده علوم، فرهنگ و تمدن اسلامی در عصر مرابطین و موحدین 273
- نتایج عصر مرابطین و موحدین 273
- پرسش 274
- منابع، برای مطالعه بیشتر 275
- دولت بنی نصر در غرناطه 277
- 26- آخرین دوره حکومت مسلمین در آندلس 277
- بنی الاحمر و هجوم دولت های مسیحی 278
- محمد فقیه و جهاد با قشتاله 280
- انحطاط دولت غرناطه 283
- الایسر 286
- سقوط غرناطه 287
- چکیده دولت بنی نصر در غرناطه636-897ه./1238-1492م. 289
- نتایج حکومت غرناطه در آندلس 291
- پرسش 292
- 27- فرهنگ و تمدن اسلامی در دوره بنی احمر 293
- اشاره 293
- معارف اسلامی 294
- نتایج 297
- پرسش 297
- چکیده فرهنگ و تمدن در دوره بنی احمر (آخرین ایام آندلس) 297
- منابع، برای مطالعه بیشتر 298
- 28- علل سقوط آندلس 299
- اشاره 299
- الف) علل اصلی سقوط آندلس 302
- ب) سقوط نهایی آندلس 324
- مراحل جنگ های صلیبی بر مبنای باز پس گیری آندلس 324
- بازپس گیری آندلس 325
- پس از باز پس گیری 334
- منابع، برای مطالعه بیشتر 338
- 29- تاریخ تشیع در آندلس 339
- اشاره 341
- 30- سقوط خلافت در قرطبه و ظهور دولت بنی حمود، 341
- علی بن حمود 343
- علی بن حمود، خلیفه حاکم قرطبه 345
- قاسم بن حمود 346
- پایان سرگذشت قاسم بن حمود 348
- بازگشت دوباره قاسم به قرطبه 348
- خلافت المستظهر 349
- المستکفی بالله 349
- ابن شهید و ابن حزم در دربار بنی حمود 350
- ادریس اوّل 351
- حسن بن یحیی حمودی و یحیی بن ادریس 354
- ادریس دوّم 355
- محمّد اوّل 357
- محمد بن قاسم 358
- خلافت دوباره ادریس دوّم 359
- ادریس سوّم 359
- محمّد بن قاسم بن حمود 360
- محمّد دوّم 360
- قاسم بن محمد حمودی 362
- ضمائم 365
- تصاویر 374
- فهرست منابع 391
- اشاره 391
- مجلات 393
- منابع لاتین 393
روز در اطراف اشبیلیّه موضع گرفت؛ آنان برای مردم اشبیلیّه و شذونه امان نامه نوشتند، ولی اهالی، این امان نامه را نپذیرفتند و لذا سپاه مطرف به جنگ اشبیلیّه رفت و آنها را درهم شکست و در این سال مردم اشبیلیّه خراج پرداختند؛ مطرف پس از پیروزی، سه تن از بزرگان اشبیلیّه را در قرطبه زندانی کرد. (1)
از جمله رویدادهایی که بر دامنه آشوب در جنوب آندلس می افزود، نزاع داخلی میان عرب ها و بربرها بود؛ این درگیری پس از تقسیم اشبیلیّه شدت یافت؛ زیرا ابراهیم بن حجاج دو پسر خود را در قرطبه به گروگان نهاد و خود به اشبیلیّه برگشت و «کوره اشبیلیّه» به دو بخش، بین ابراهیم بن حجاج و کریب بن عثمان بن ابن خلدون تقسیم شد؛ (2) تا چند سال وضع اشبیلیّه به این صورت باقی بود تا این که ابراهیم و فرزندان کریب وارد جنگ شدند که منجر به قتل فرزندان کریب شد و اشبیلیّه و اطراف آن به اطاعت ابراهیم در آمده و امیر عبدالله او را به رسمیت شناخت؛ اما ابراهیم بعد از مدتی از اطاعت امیر اموی خارج شد (3) و به ابن حفصون پیوست و او را با مال و رجال یاری داد؛ اما دوباره با عنایت سلطان اموی نسبت به ابراهیم بن حجاج و ارتباط ابراهیم با امویان، به وسیله کارگزاران خود در دربار آنها، وی به اطاعت امویان در آمد. (4)
ابرهیم بن حجاج در اشبیلیّه حکومت مستقل داشت و مانند سلطان زندگی می کرد. (5) صاحب «عقدالفرید» اشعار زیادی در عظمت و شکوه ابراهیم بن حجاج آورده است. (6) ابراهیم تا 288ه. با شکوه حکومت کرد (7) و سپس پسرش عبدالرحمن و بعد محمد بن ابراهیم بن حجاج، برادر او (صاحب قرمونه)، یکی پس از دیگری حاکم اشبیلیّه شدند و تا سال 301ه. بر سر کار بودند تا این که امیر اموی عبدالرحمن ناصر به سال 301ه.
1- (1) . ابراهیم ابن حجاج ابن خلدون و امیر عبدالملک شذونی؛ ر.ک: ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، ج2، ص125.
2- (2) . از اجداد مورخ معروف تونسی.
3- (3) . ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، ج2، ص125.
4- (4) . ابن خطیب، اعمال الاعلام، ص28
5- (5) . ابن عذاری مراکشی، البیان المغرب، ج2، ص127.
6- (6) . همان، ص128.
7- (7) . ابن خطیب، اعمال الاعلام، ص35