تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 174

آشفتگی اجتماعی، به خاطر عدم یکسانی زبان (1) که محققان اروپایی و اسپانیایی در خصوص آن مبالغه کرده اند تا حدود زیادی می تواند مؤید و راه گشای چنین نظریاتی باشد؛ به هرحال، نفوذ تمدن «گوتی» و «رومی» را نباید به طورکلی انکار کرد، چنان که برخی از محققان عربِ نیز معاصر به تأثیر فراوان آن اشاره کرده اند. (2)

از وجوهِ تمدن در غرب اسلامی، گسترش نیروی دریایی بود؛ توسعه قدرت دریایی «امویان» در آب های مدیترانه، با تصرف «جزایر بالئار» (3) و ایجاد «بندر المریه» (4) و «القصر دُسال» (5) و اقدام شجاعانه هشت جوان لیسبونی که در قرن چهارم هجری تا کرانه های ماِدر و جزایر قناری پیش رفتند، کامل شد. (6)

در مجموع، تمدن اسلامی در دروه اموی، چهره درخشان و ماندگاری در تاریخ علم جهانی از خود به جا گذاشت؛ شخصیت هایی در این تمدن به وجود آمدند که جنبه جهانی پیدا کردند؛ از جمله زهراوی، طبیب و جرّاح که آثار به جا مانده از او، نمونه اعلای این سخن است، چهره دیگر این تمدن، عباس بن فرناس (م274ه/887م) از دانشمندان آندلس که در قرطبه درخشید و مقرب دربار حکم بن هشام، عبدالرحمن بن حکم، محمد بن عبدالرحمن بود. (7)

موفقیت در زمینه شهرسازی، ساخت شهر مرسیه، الزهراء و... از ویژگی های تمدن دوره اموی است؛ قرطبه، در سال هشتصد میلادی حدود سه و نیم میلیون نفر جمعیت داشت (8) و در قرن بعد این رقم به دو برابر افزایش یافت.

1- (1) . به گفته پروونسال ( E.Levi- Provensal) دو زبانگی در بین آندلسیان سده های میانه رواج داشت؛ ایشان غالباً در خانه به زبان رومیایی و در اجتماع به عربی سخن می گفتند؛ ر.ک: میراث اسپانیای مسلمان، ج1، ص537.
2- (2) . میراث اسپانیای مسلمان، ج2، ص725، 718، 719.
3- (3) . Baleares.
4- (4) . Almeria.
5- (5) . Alcaler do Sal.
6- (6) . اسلام و تمدن اسلامی، ج1، ص250.
7- (7) . عباس، طبیب، فلکی و داروشناسی بود و نخستین اقدام جهانی در پرواز را انجام داد و نخستین کسی بود که در خانه خود اتاقی ساخت که کرات آسمان در آن تعبیه شده بود؛ او را مخترع قلم و شیشه رُموز موسیقی و... می دانند؛ ر.ک: اعلام الحضاره العربیه الاسلامیه، ص248، 249، 250، 251، 252.
8- (8) . اسلام و تمدن اسلامی، ج1، ص250.