تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 175

بنابراین با توجه به مطالب یاد شده، تمدن و فرهنگ آندلسی را باید نمونه ای اصیل از تمدن ایرانی- عربی- اسلامی قلمداد کرد که نمونه نخستین آن در شرق جهان اسلام شکل گرفته بود.

فرهنگ و تمدن اسلامی در آندلس، عرصه جدیدی جهت رشد و توسعه خود یافت که از ویژگی های خاصی نسبت به سایر حوزه های تمدن اسلامی برخوردار بود؛ چرا که این سرزمین به مثابه نقطه التقای دو تمدن مسیحی و اسلامی با بازپروری و نوزایش در عرصه های گوناگون فرهنگ، هنر و معماری و... تجلی شکوه تمدن اسلامی را به اوج کمال خود رساند و بدین ترتیب چهره های شاخص تمدن اسلامی در زمینه های مختلف در آندلس پدید آمدند؛ درخت تمدن اسلامی در دوره اموی نخستین مرحله رشد و حیات خود را سپری کرد و در همین عصر، محصولاتی ماندگار به جهان علم عرضه نمود؛ از جمله ویژگی های بارز تمدن آندلسی وجود ریشه ها و عناصر ایرانی آن است. گویی فرهنگ و تمدن ایرانی بعد از سقوط ایران به دست اعراب، به طور کامل به آندلس مهاجرت کرده و به حیات خود ادامه داده است؛ زندگی اجتماعی غذا، ورزش، پوشاک مردمِ این دیار، حتی تاکنون بسیاری از آثار فرهنگ و تمدن ایرانی را در خود حفظ کرده است. در این نوشته که به رئوس مباحث فرهنگ و تمدن اسلامی در آندلس اشاره شده، این ویژگی تمدن آندلسی، مورد توجه قرار گرفته است. این مطلب از گذشته مورد عنایت خاص محققین تاریخ آندلس بوده و به وضوح در منابع مربوط به این دیار به چشم می خورد.

سازمان دولت

سازمان خلافت امویانِ آندلس، براساس تعصب شکل گرفت؛ امویان آندلس، القاب خلافتی انتخاب کردند و خود را خلیفه، امیرالمؤمنین و امام می نامیدند؛ (1) عبدالرحمن اول، خود را خلیفه و امیرالمؤمنین نامید، در دولت امویان آندلس «حاجب» به جای «وزیر» عهده دار امور دولت بود؛ به این مقام، گاهی «ذوالوزارتین» نیز می گفتند؛ حاجبِ دولت آندلس همه کاره و صاحب اختیار و عالی ترین مقام پس از خلیفه محسوب می شد؛ او از جایگاه وزیر «عباسیان» و «فاطمیان» برخوردار بوده و بر اعمال دیوآنهای مختلف نظارت