تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 178

ممتاز بود؛ برخی از تأثیرات «بیزانسی» در آن نمایان است؛ اما از تأثیرات «عباسی» برخوردار نیست. روش کنده کاری روی گچ و سنگ که نمونه آن لوح مرمرین خلیفه حَکَم در دو طرف محرابِ جامع قرطبه است رایج بود. در تزئینات این الواح، موضوعات دقیق گیاه کنگر و نخل آمده است؛ (1) این روش از جمله ابداعات این دوره از هنر آندلسی است.

شهر قرطبه، پایتخت امویان از جهت تأسیسات عمرانی، همواره مورد توجه مورخان بوده است؛ این شهر دارای ششصد فاضلاب، هشتصد گرمابه و تعداد بسیاری فواره و چشمه های عمومی بود که مورد استفاده عموم قرار می گرفت. قرطبه با سیصد هزار نفر جمعیت، یکی از چهار شهر پرجمعیت دنیا در عهد «امویان» محسوب می شد. (2)

مهندسین مسلمان در آندلس، شبکه های وسیع و کارآمد آب یاری را بنیاد نهادند؛ (3) آسیاب های بادی و استفاده از سردخانه های طبیعی معمول گردید و (4) از جمله تأسیسات شهری، محل اقامت مسافران و محل نگه داری اموال، کالاها و حیوانات آنها بود. (5)

علوم و معارف در آندلس

1. حساب و ریاضیات و نجوم

در آندلس، نام ابوالقاسم مسلمه بن احمد مجریطی (397ه/1007م) در رأس «مکتب ریاضی نجومی» قرار دارد که در نیمه قرن سوم هجری تأسیس گردید؛ اساس کار او بر مبنای روش های خوارزمی بنا شده است. قدیمی ترین متن ریاضی آندلس، رساله ای منتشر نشده در مورد مسّاحی زمین (تکسیر) به قلم طبیب محمد بن عبدون از نیمه قرن چهارم هجری است که دارای ماهیتی علمی است. (6)

منجمان آندلسی، نسبت به گسترش ابزارهای نجومی (7) که بیشتر آنها، مانند: ابزارهای

1- (1) . علام، ترجمه تفضلی، هنرهای خاورمیانه در دوران اسلامی، ص92.
2- (2) . گروؤس، ترجمه دامادی، گزارش زندگی در اسپانیای اسلامی، ص12.
3- (3) . همان، ص45، 47.
4- (4) . همان، ص48، 49.
5- (5) . همان، ص62.
6- (6) . سامسو، ترجمه اکبری، علوم دقیقه در آندلس، میراث اسپانیای مسلمان، ج2، ص563.
7- (7) . حمیدان، اعلام الحضاره العربیه الاسلامیه، ص223.