تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 181

مصنوعی را مطرح کرد. (1) عبدالملک بن زهر (م 404ه/1013م) متولد شهر «الزهرا»، نخستین مؤسس علم «جراحی» در جهان است که شیوه خاصی در جراحی ابداع کرد که بر تجربه و مشاهده حسی تکیه داشت؛ او کتاب التصریف لمن عجز عن التألیف را در این زمینه تدوین کرد؛ عبدالملک بن زهر را در بسیاری از زمینه ها، مبدع و پیش رو دانسته اند. از جمله ابداع آلات جراحی، و اختراع آلات چاپ او را هزار سال پیش از یوحنا، گوتنبرگ آلمانی دانسته اند. (2)

قاضی صاعد آندلسی در تاریخ طب آندلسی می نویسد: آندلس در طب، سابقه درخشانی ندارد و کسی که بتوان او را در حد مقدس بزرگ داشت در آن جا به وجود نیامده بود و محدوده دانش آنان در طب، استفاده از «کنانیش طبی» بود که آن را در خدمت پادشاهان به کار می گرفتند؛ در بیان قاضی صاعد، آغاز طب آندلسی به اواسط دوره اموی باز می گردد؛ وی نخستین کسی را که در آندلس در طب مشهور شد احمد بن ابا از قرطبه در ایام عبدالرحمن اوسط می داند. (3)

حرّانی در زمان امیر محمد بن عبدالرحمن و یحیی بن اسحق نصرانی، وزیر عبدالرحمن ناصر (صاحب کنّاشی) از جمله دیگر اطبای دوره اموی بودند؛ احمد بن حکم بن حفصون طبیب حکم المستنصر و در ارتباط با حاجب جعفر صقلبی نیز از جمله اطبای آندلس بود؛ (4) از جمله چشم پزشکان دوره اموی، از دو پزشک عمر و احمد، پسران طبیب حرّانی نامبرده اند که برای تحصیل به شرق رفته و به سال 351ه. به خدمت المستنصربالله اموی درآمدند؛ احمد در زمان خلافت هشام المؤید به او پیوست و هشام او را مسئول «خُطه الشرطه» و «خُطه السوق» کرد؛ او چشم پزشکی ماهر بود؛ از جمله اطبای یهودی آندلس، سلیمان بن حسّان معروف به ابن جُجُل (م 384ه) و عبدالله بن اسحق، معروف به ابن الشناعه المسلمانی الاسرائیلی است.

1- (1) . همان، ص309.
2- (2) . حمیدان، اعلام الحضاره العربیه الاسلامیه فی العلوم الاسلامیه والفنون التطبیقیه، فی الآندلس و المغرب و الجزایر و تونس و لیبیا، ج5، ص154، 155-200.
3- (3) . قاضی صاعد، طبقات الامم، ص261.
4- (4) . همان، ص265.