تاریخ تحلیلی آندلس صفحه 269

3- تصوف

تصوّف به اندازه فلسفه و کلام، منفور فقهای مرابطین بود و نزد موحدین نیز جایی نداشت؛ در زمان حکومت اینان، بسیاری از متصوّفه و فلاسفه، مجبور به ترک آندلس و مهاجرت به شرق شدند با این وصف، قرن پنجم هجری، قرن احیای تصوّف آندلسی و اندیشه های ابن مَسَرّه، در قالب «مکتب المریه» است؛ ابوبکر میورقی، ابوالعباس بن عریف و ابن برّجان نمایندگان اصلی این مکتب، در نیمه دوم این قرن بودند. (1)

ظهور محی الدین ابن عربی از سویی، نشانه اوج تعالی فرهنگی و رشد اندیشه های دینی در آندلس و از سوی دیگر، حاکی از تکامل نهایی تصوف اسلامی و پیدایش نوع خاصی از این جریان، یعنی: تصوف آندلسی است که محی الدین ابن عربی به آن تعصب می ورزیده است.

در عهد مرابطین و موحدین هم چنین، افکار عبدالقادر گیلانی (561ه/1166م) بین عموم اقشار مردم در مغرب و آندلس منتشر شد؛ علاقه به عبادت، ریاضت، مجاهدت و خدمت به مردم وجه غالب این طریقه صوفیه بود. (2)

ابومدین شعیب بن حسین (م594ه/1198م) از پیشوایان تصوف آندلس، متولداشبیلیّه، نیز، به طور گسترده، مغرب را تحت سیطره افکار خود قرار داد؛ (3) او به شرق سفر کرد و از دست عبدالقادر گیلانی خرقه پوشید و منصور موحدی با او ملاقات کرد.

ابوالحسن شاذلی هم، از بزرگ ترین متصوّفه اواخر دولت موحدین بود که عقاید او آندلس و مغرب، به ویژه مصر را تحت تأثیر خود قرار داد؛ (4) مدیونی تلمسانی در کتاب خود، زندگینامه تفصیلی بسیاری از متصوّفه این عصر را آورده و به ویژگی های تصوف آندلسی و مغربی اشاره کرده است. (5)

1- (1) . آداس، ترجمه رضوانی، عرفان آندلسی، ظهور ابن عربی، میراث اسپانیای مسلمان، ج2، ص514.
2- (2) . درنیقه، الطرق الصوفیه و اثرها فی نشر الاسلام، ص16، 17، 18، 21، 25.
3- (3) . همان، ص19، 20، 21.
4- (4) . همان، ص22، 23.
5- (5) . ر.ک: مدیونی، البستان فی ذکر الاولیاء و العلماء بتلمسان، سراسر کتاب.